نتایج یک پژوهش دانشگاهی نشان میدهد با وجود جایگاه ایران در میان بزرگترین تولیدکنندگان خرما، سهم این محصول از بازار جهانی در سالهای اخیر کاهش یافته؛ موضوعی که بیش از آنکه به میزان تولید مربوط باشد، ریشه در چالشهای رقابتی، تحریمها و ضعف در تقویت برند صادراتی خرمای ایران دارد.
به گزارش دنیای برند؛ توسعه صادرات غیرنفتی طی دهههای اخیر به یکی از محورهای اصلی سیاستهای اقتصادی کشور تبدیل شده است؛ مسیری که هدف آن کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی، افزایش تابآوری اقتصادی و دستیابی به رشد پایدار عنوان میشود. در این میان، بخش کشاورزی به دلیل ظرفیت بالای اشتغالزایی و نیاز کمتر به سرمایهگذاری سنگین، جایگاهی راهبردی دارد و برخی محصولات آن، از جمله خرما، میتوانند نقش مهمی در تقویت برند صادراتی ایران ایفا کنند.
خرما بهعنوان یکی از محصولات استراتژیک کشاورزی، همواره مزیت اقلیمی و سابقه تاریخی ایران را در بازارهای جهانی نمایندگی کرده است. ایران سالانه میلیونها تن خرما تولید میکند و در ردیف تولیدکنندگان بزرگ این محصول قرار دارد، اما بررسی روندهای بلندمدت نشان میدهد که صادرات خرمای ایران با نوسانهای قابلتوجهی همراه بوده و در سالهای اخیر، سهم کشور از بازار جهانی کاهش یافته است؛ مسألهای که زنگ خطر تضعیف برند خرمای ایران در بازارهای بینالمللی را به صدا درآورده است.
در همین راستا، محمد خداوردیزاده، دانشیار گروه اقتصاد کشاورزی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه، با همکاری دانشگاه تهران پژوهشی را درباره صادرات خرمای ایران انجام داده است. این تحقیق با تمرکز بر عوامل اقتصادی و تجاری، تلاش کرده تصویری روشن از دلایل کاهش رقابتپذیری و افت جایگاه صادراتی خرمای ایران ارائه دهد.
در این پژوهش، دادههای صادرات خرمای ایران به ۲۰ شریک تجاری در بازه زمانی ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۱ مورد بررسی قرار گرفته و برای تحلیل آن از «الگوی جاذبه» در اقتصاد تجارت استفاده شده است. این الگو نقش عواملی مانند اندازه اقتصاد کشورها، فاصله جغرافیایی، اشتراکات فرهنگی و شرایط سیاسی را در شکلگیری جریانهای تجاری تحلیل میکند.
نتایج پژوهش نشان میدهد اگرچه بازار صادراتی خرمای ایران در این دوره رقابتیتر شده، اما عواملی مانند تولید ناخالص داخلی کشورهای مقصد، داشتن مرز مشترک و اشتراک مذهبی تأثیر مثبتی بر صادرات داشتهاند. در مقابل، حضور رقبای قدرتمند، تفاوت سطح اقتصادی کشورها و بهویژه تحریمهای بینالمللی، اثر منفی معناداری بر صادرات خرما و تضعیف برند ایرانی آن در بازارهای هدف گذاشتهاند.
بر اساس یافتههای این تحقیق، ساختار بازار وارداتی کشورهای شریک تأثیر تعیینکنندهای بر صادرات خرمای ایران نداشته و این موضوع نشان میدهد که مؤلفههایی مانند کیفیت محصول، تنوع ارقام صادراتی، ثبات سیاستهای تجاری و اعتمادسازی برند در بازارهای جهانی، نقش پررنگتری در موفقیت صادراتی ایفا میکنند. همچنین تحریمهای بینالمللی، بهویژه در سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۳، آسیب جدی به حضور برند خرمای ایران در بازارهای جهانی وارد کردهاند.
این پژوهش که نتایج آن در فصلنامه «مطالعات اقتصادی کاربردی ایران» وابسته به دانشگاه بوعلی سینا منتشر شده، بر ضرورت تنوعبخشی به بازارهای صادراتی تأکید دارد. تمرکز بر چند بازار محدود، ریسک صادرات را افزایش داده و در شرایط تحریم یا تنشهای سیاسی، میتواند به تضعیف بیشتر برند خرمای ایران منجر شود.
پژوهشگران در نهایت تأکید کردهاند که شناسایی بازارهای جدید، بهویژه در کشورهایی با همسویی سیاسی و فرهنگی، در کنار ارتقای کیفیت، توجه به ذائقه مصرفکنندگان و رعایت استانداردهای بینالمللی، میتواند به احیای جایگاه و تقویت برند خرمای ایران در بازار جهانی کمک کند.
منبع: ایسنا