در حالی که تبریز سالها بهعنوان یکی از شناختهشدهترین برندهای جهانی فرش دستباف و یکی از مقاصد مهم گردشگری شمالغرب ایران شناخته میشود، رکود اقتصادی و کاهش ورود گردشگران خارجی این مزیت تاریخی را با چالش روبهرو کرده است. فعالان اقتصادی در اتاق بازرگانی تبریز معتقدند احیای همزمان گردشگری و صنایعدستی میتواند به بازگشت رونق به «برند فرش تبریز» کمک کند؛ ظرفیتی که در صورت برنامهریزی و حمایت هدفمند، میتواند در دوره پساجنگ دوباره به موتور محرک اقتصاد فرهنگی استان تبدیل شود.
به گزارش دنیای برند به نقل از ایرنا؛ آذربایجانشرقی همواره یکی از مهمترین قطبهای اقتصادی، فرهنگی و تجاری ایران بوده است؛ استانی که نام آن با بازار تاریخی تبریز، فرش دستباف جهانی، معماری تاریخی، جاذبههای طبیعی و موقعیت راهبردی در کریدورهای منطقهای گره خورده است. در میان ظرفیتهای متنوع این استان، ۲ حوزه «فرش» و «گردشگری» بیش از سایر بخشها، هویت اقتصادی و فرهنگی آذربایجانشرقی را نمایندگی میکنند.
تبریز نهتنها یکی از شناختهشدهترین برندهای فرش جهان است، بلکه در حوزه گردشگری نیز بهدلیل پیشینه تاریخی، تنوع فرهنگی و همجواری با کشورهای منطقه، همواره یکی از مقاصد مهم سفر در شمالغرب ایران محسوب میشود. با این حال، تحولات اقتصادی و شرایط ناشی از جنگ، این ۲ بخش را بیش از گذشته در معرض آسیب قرار داده است؛ موضوعی که در نشست کمیسیون فرش، صنایعدستی و گردشگری اتاق بازرگانی تبریز بهطور جدی مورد بحث قرار گرفت.
در این نشست، نمایندگان تشکلهای گردشگری، مدیران اجرایی و فعالان اقتصادی، ضمن تشریح مشکلات موجود، بر این نکته تأکید کردند که حفظ جایگاه اقتصادی و بینالمللی آذربایجانشرقی نیازمند نگاهی فراتر از مدیریت روزمره بحران است؛ نگاهی که بتواند هم از ظرفیت تاریخی فرش تبریز حفاظت کند و هم صنعت گردشگری استان را از رکود خارج سازد.
فرش تبریز؛ میراثی جهانی درگیر چالشهای اقتصادی
نام تبریز در بازار جهانی فرش، نامی شناختهشده و معتبر است. فرش دستباف تبریز طی دههها نهتنها بهعنوان یک کالای صادراتی، بلکه بهعنوان بخشی از هویت فرهنگی ایران در جهان مطرح بوده است. کیفیت بافت، تنوع طرحها، استفاده از رنگهای اصیل و حضور استادکاران برجسته، فرش تبریز را به یکی از مهمترین برندهای صنایعدستی ایران تبدیل کرده است.
با این حال، فعالان این حوزه معتقدند شرایط اقتصادی سالهای اخیر، کاهش قدرت خرید، محدودیتهای صادراتی و رکود بازارهای بینالمللی، صنعت فرش را با مشکلات جدی مواجه کرده است. از سوی دیگر، کاهش ورود گردشگران خارجی نیز بر بازار فروش فرش تأثیر مستقیم گذاشته؛ چراکه بخشی از مشتریان اصلی فرش تبریز، گردشگران و تجار خارجی بودهاند.
احد عظیمزاده، رئیس کمیسیون فرش، صنایعدستی و گردشگری اتاق بازرگانی تبریز بر ضرورت نگاه یکپارچه به ظرفیتهای اقتصادی استان تأکید کرد و گفت توسعه گردشگری باید همزمان با تقویت صنایعدستی و فرش دنبال شود. این اظهارات نشان میدهد که از نگاه فعالان اقتصادی، احیای صنعت گردشگری میتواند به رونق دوباره بازار فرش و صنایعدستی نیز منجر شود..
بحران اشتغال و نگرانی از خروج فعالان اقتصادی
اعلام ثبتنام بیش از هشت هزار نفر برای دریافت بیمه بیکاری در استان، یکی از هشدارهای جدی مطرحشده در این نشست بود. اگرچه این آمار تنها محدود به گردشگری نیست، اما نشاندهنده فشار اقتصادی گسترده بر بازار کار استان است.
فعالان گردشگری معتقدند اصلیترین خطر کنونی، خروج تدریجی نیروهای متخصص و فعالان باسابقه از این صنعت است. در بسیاری از موارد، واحدهای کوچک گردشگری و صنایعدستی، توان تحمل هزینههای جاری شامل مالیات، بیمه و عوارض را ندارند و همین مسئله، احتمال تعطیلی آنها را افزایش داده است.
احمد حمزهزاده، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجانشرقی، نیز با اشاره به ناکافی بودن برخی حمایتها تأکید کرد که بخش مهمی از فعالان این حوزه هنوز از شمول تسهیلات حمایتی خارج ماندهاند. او بر ضرورت بازنگری در سازوکارهای حمایتی و توجه ویژه به بدنه اصلی گردشگری شامل بومگردیها، هتلها، مهمانپذیرها و راهنمایان گردشگری تأکید کرد.
وی با تأکید بر لزوم هماهنگی میان دستگاههای اجرایی خاطرنشان کرد: گردشگری یک زنجیره بههمپیوسته است و موفقیت آن در گرو همکاری مجموعهای از نهادها از جمله اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی، تأمین اجتماعی، راهداری، شهرداریها، فرودگاهها و اتاق بازرگانی است و بدون این همافزایی، عبور از شرایط پساجنگ ممکن نخواهد بود.
حمزهزاده با اشاره به اهمیت تصویر مقصد در گردشگری بینالمللی گفت: در دوره پس از جنگ، آنچه بیش از هر عامل دیگری در جذب گردشگر خارجی مؤثر است، تصویر مثبت مقصد است و تحولات اخیر نشان داد که نگاه جهانی به ایران در حال تغییر است، از اینرو باید با برنامهریزی دقیق، آمادهسازی زیرساختها و ارائه روایت درست از ظرفیتهای استان، برای رونق گردشگری آذربایجانشرقی استفاده کنیم.
ضرورت بازتعریف جایگاه استان در بازار گردشگری منطقه
در این میان، آذربایجانشرقی بهدلیل موقعیت جغرافیایی، همجواری با کشورهای منطقه و پیشینه تاریخی تبریز، میتواند نقش مهمی در بازسازی برند گردشگری ایران ایفا کند. تبریز در سالهای گذشته تجربه موفقی در میزبانی رویدادهای بینالمللی و معرفی ظرفیتهای فرهنگی خود داشته و اکنون نیز فعالان این حوزه معتقدند باید از فرصت دوره پساجنگ برای بازتعریف جایگاه استان در بازار گردشگری منطقه استفاده شود.
نشست کمیسیون فرش، صنایعدستی و گردشگری اتاق بازرگانی تبریز نشان داد که مسئله امروز آذربایجانشرقی تنها مدیریت یک بحران کوتاهمدت نیست، بلکه حفظ جایگاه تاریخی و اقتصادی استان در ۲ حوزه راهبردی «فرش» و «گردشگری» است.
کارشناسان معتقدند اگر سیاستهای حمایتی تنها به اقدامات مقطعی محدود بماند، بخشی از ظرفیتهای انسانی و اقتصادی این دو صنعت بهتدریج از بین خواهد رفت. در مقابل، برنامهریزی بلندمدت، حمایت هدفمند از بخش خصوصی، تسهیل فعالیتهای صادراتی و بازسازی تصویر بینالمللی ایران میتواند زمینهساز احیای دوباره گردشگری و فرش آذربایجانشرقی باشد؛ دو ظرفیتی که نهتنها برای اقتصاد استان، بلکه برای هویت فرهنگی و اقتصادی ایران نیز اهمیتی راهبردی دارند.
بهزاد غفاری مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی آذربایجان شرقی هم گفت: احیای هفته آذربایجان در مردادماه میتواند نقش مهمی در معرفی ظرفیتهای استان و توسعه گردشگری ایفا کند و این ادارهکل آمادگی دارد در حوزه برگزاری نمایشگاهها و برنامههای مرتبط، همکاری لازم را با دستگاههای مسئول و تشکلهای تخصصی داشته باشد.
به گزارش ایرنا، گردشگری در آذربایجانشرقی تنها محدود به سفر و اقامت نیست. این صنعت، شبکهای گسترده از مشاغل شامل هتلداری، حملونقل، رستورانها، صنایعدستی، راهنمایان گردشگری، اقامتگاههای بومگردی و حتی بازار سنتی تبریز را دربرمیگیرد.
وجود بازار جهانی تبریز، روستای تاریخی کندوان، کلیساهای ثبت جهانی، طبیعت ارسباران و دهها اثر تاریخی و فرهنگی، ظرفیت کمنظیری برای جذب گردشگران داخلی و خارجی ایجاد کرده است. با این حال، فعالان این حوزه معتقدند شرایط ناشی از جنگ و رکود اقتصادی، ضربه سنگینی به چرخه فعالیتهای گردشگری وارد کرده است.
در نشست اتاق بازرگانی تبریز، نمایندگان هتلها، دفاتر خدمات مسافرتی، مهمانپذیرها و اقامتگاههای بومگردی از کاهش شدید فعالیتها، افت تقاضا و فشار هزینههای ثابت سخن گفتند. آنان تأکید کردند که ادامه این وضعیت میتواند به تعطیلی بخشی از واحدهای گردشگری و از بین رفتن اشتغال در این صنعت منجر شود