یادداشت میهمان – سید مرتضی حسینی، مستند ساز و کارشناس رسانه؛ در عصر حاضر، میدانهای نبرد دیگر به مرزهای جغرافیایی و شلیک موشکها محدود نمیشوند. امروز، خطرناکترین ترکشها نه بر تن، بلکه بر روان و ذهن جامعه مینشینند. در ادبیات استراتژیک مدرن، از این پدیده با عنوان «جنگ شناختی» یاد میشود؛ نبردی که هدف آن تسخیر افکار عمومی، ایجاد مارپیچ سکوت، ناامیدی و در نهایت فروپاشی تابآوری ملی از طریق اخبار جعلی و روایتهای دستکاریشده است.
در چنین شرایط حساس و جنگی، نقش رسانه ملی از یک منعکسکننده اخبار به یک دژ پدافندی تغییر مییابد. برنامه تلویزیونی «به وقت ایران» که این روزها از شبکه خبر روی آنتن میرود، نمونهای دقیق و هوشمندانه از این تغییر آرایش رسانهای است. این برنامه با اجرای همافزا و مسلط روحالله رضوی، وحید خضاب و نیما اکبرخانی، توانسته است به عنوان یک بازوی قدرتمند در حوزه پدافند غیرعامل شناختی عمل کند.
پدافند غیرعامل شناختی چیست؟
برای درک اهمیت «به وقت ایران»، ابتدا باید ابعاد علمی پدافند غیرعامل شناختی را شناخت. طبق تعاریف علمی و اسناد پدافند رسانهای، انسانها در شرایط بحران و جنگ دچار «اشباع اطلاعاتی» و «سوگیریهای شناختی ناشی از ترس» میشوند. در این حالت، مغز به دلیل استرس بالا، توانایی تحلیل بهینه را از دست داده و آماده پذیرش شایعات میشود.
علوم شناختی نشان میدهند که بهترین راهکار مقابله در این وضعیت، «واکسیناسیون روانی» است. این نظریه علمی (مطرح شده توسط ویلیام مکگوایر) میگوید:
همانطور که تزریق ویروس ضعیفشده به بدن، سیستم ایمنی را مقاوم میکند، مواجهه کنترلشده مخاطب با شبهات و شایعات دشمن به همراه پاسخهای تحلیلی و منطقی، ذهن او را در برابر هجمههای بعدی مصون میسازد.
برنامه دقیقاً بر پایه همین فرمول علمی طراحی شده است.
اتاق امن ذهن مخاطب در شرایط بحران
چرا «به وقت ایران» در ایمنسازی ذهن جامعه موفق بوده است؟ پاسخ در سه ویژگی کلیدی نهفته است:
۱. ارائه تحلیلهای دقیق و بهروز: در زمان وقوع حوادث نظامی یا سیاسی، سرعت انتقال تحلیل درست حیاتی است. این برنامه با حضور ضربتی و منعطف در آنتن، اجازه نمیدهد روایت اول به دست رسانههای معاند بیفتد.
۲. روایت صادقانه و مستند: پدافند شناختی با شعار و سانسور محقق نمیشود. ویژگی بارز خضاب، رضوی و اکبرخانی، مواجهه صادقانه با واقعیتهای میدان است. آنها نقاط قوت و ضعف را همزمان تحلیل میکنند و همین امر اعتبار منبع را در ذهن مخاطب به شدت بالا میبرد.
۳. کاهش اضطراب اجتماعی: ارائه تحلیلهای منطقی و عقلانی از شرایط جنگی، هیجانات منفی و کاذب را در جامعه تخلیه کرده و جای آن را به آگاهی هدایتشده میدهد. این دقیقاً همان هدفی است که پدافند غیرعامل در پی حفظ زیرساختهای روانی کشور دنبال میکند.
لزوم تکثیر مدل «به وقت ایران»
این برنامه ثابت کرد که رسانه ملی در شبکهای تخصصی مانند شبکه خبر، میتواند در اوج بحرانها، لنگرگاه آرامش و عقلانیت جامعه باشد. برنامه با واکسینه کردن ذهن مخاطب در برابر هجمههای شناختی دشمن، نشان داد که پدافند غیرعامل صرفاً ساخت پناهگاههای بتنی نیست؛ بلکه گاهی ساختن یک پناهگاه فکری مستحکم در ذهن تکتک شهروندان، اثری به مراتب حیاتیتر در حفظ امنیت ملی دارد. تجربه موفق به وقت ایران، الگویی است که باید در سایر ساختارهای رسانهای کشور تکثیر و حمایت شود.
