ژئوپارک ارس، دومین ژئوپارک جهانی ایران و تنها ژئوپارک ثبتشده در شبکه یونسکو در شمالغرب کشور، دیگر تنها یک پدیده زمینشناسی نیست؛ این برند بینالمللی در قلب منطقه آزاد ارس، به ابزاری برای اعتمادسازی جهانی، جذب سرمایهگذار و توسعه اقتصاد بومی تبدیل شده و حالا با دو برابر شدن بودجه، خود را برای ارزیابی سرنوشتساز یونسکو در سال آینده آماده میکند.
به گزارش دنیای برند؛ وقتی یونسکو در اردیبهشت ۱۴۰۲ نام ژئوپارک ارس را در فهرست شبکه جهانی خود ثبت کرد، این منطقه در شهرستان جلفا تنها یک لوح افتخار دریافت نکرد؛ یک برند بینالمللی به دست آورد. برندی که به گفته رئیس اداره ژئوپارک ارس، کارکردی بسیار فراتر از جذب گردشگر دارد.
برند یونسکو، پل عبور از تحریم
میثم نجفزاده، رئیس اداره ژئوپارک ارس، در گفتوگو با ایرنا صریح میگوید که نام یونسکو در کنار ژئوپارک، مستقیماً به معنای پول نیست؛ اما چیزی میآورد که در اقتصاد، ارزشمندتر از پول است: اعتماد. او توضیح میدهد که سرمایهگذار، چه داخلی و چه خارجی، به جایی میرود که استانداردهای بینالمللی در آن رعایت شده باشد. تاییدیه یونسکو دقیقاً همین پیام را میدهد و به همین دلیل، مسیر سرمایهگذاری را حتی در شرایط تحریم هموار میکند.
این برند جهانی در کنار زیرساختهای منطقه آزاد ارس، یعنی جاده، ریل، گمرک و تسهیلات سرمایهگذاری، یک ترکیب نادر ساخته است. ترکیبی که نجفزاده آن را «ظرفیتی کمنظیر در سطح کشور و حتی منطقه» مینامد.
برند بدون زیرساخت، کارایی ندارد
اما نجفزاده تاکید میکند که تجربه ژئوپارک قشم نشان داده برند به تنهایی کافی نیست. فرودگاه، هتل، شبکه ریلی و خدمات اقامتی استاندارد باید در کنار نام یونسکو باشند تا ژئوپارک بتواند نقش واقعیاش را ایفا کند. ژئوپارکی که فقط نام داشته باشد، کارکرد خود را از دست میدهد.
خبر خوب اینکه بودجه ژئوپارک ارس در سال جاری نسبت به سال قبل دو برابر شده است؛ بیش از ۲۰۰ میلیارد ریال بودجه عمرانی و ۸۶ میلیارد ریال بودجه اجرایی که تا کنون حدود ۸۰ درصد آن محقق شده. برای سال آینده هم افزایش ۱.۵ برابری در راه است.
از خوراک بومی تا صنایعدستی؛ برند محلی زیر چتر جهانی
یکی از مهمترین استراتژیهای ژئوپارک ارس، تبدیل محصولات بومی منطقه به «ژئوپروداکت» است؛ نانهای سنتی، آشها، شیرینیها و صنایعدستی که ریشه در اقلیم و فرهنگ آذربایجانی دارند، قرار است بستهبندی شوند، برندسازی شوند و در چتر نام ژئوپارک جهانی ارس به فروش برسند. نخستین رویداد تخصصی خوراکشناسی ژئوپارک با همین هدف برگزار شده است.
این رویکرد علاوه بر هویتبخشی، درآمد مستقیمی برای خانوادههای محلی و بهویژه زنان منطقه ایجاد میکند. چراکه از نگاه مدیران ژئوپارک، اگر سود گردشگری به جیب مردم بومی نرسد، ژئوپارک در ماموریتش شکست خورده است.
آموزش، پایه برند پایدار
طرح «همیار ژئوپارک» با آموزش حدود هزار نفر از دانشآموزان ۲۰ مدرسه، دبیران، هتلداران، فروشندگان و ساکنان روستاهای محدوده ژئوپارک در سال جاری، این پیام را میدهد که مدیران ارس میدانند پایدارترین حامی هر برندی، مردمی هستند که آن را از آنِ خود بدانند.
آزمون سخت سال آینده
عضویت در شبکه جهانی ژئوپارکهای یونسکو دائمی نیست. هر چهار سال یکبار، بازرسان یونسکو میآیند و ارزیابی میکنند؛ اگر شاخصهای توسعه پایدار، آموزش، حفاظت و زیرساخت محقق شده باشد، کارت سبز صادر میشود و عضویت برای چهار سال دیگر تمدید. در غیر این صورت، کارت زرد یا حتی کارت قرمز و اخراج از شبکه در انتظار است.
این ارزیابی برای ژئوپارک ارس سال آینده انجام میشود. نجفزاده میگوید تمام برنامهریزیها و نقشه راه ژئوپارک بر مبنای موفقیت در همین آزمون تنظیم شده است.
ژئوپارک ارس با ۱۶۷۰ کیلومتر مربع مساحت، ۳۱ سایت زمینشناسی، طبیعی، تاریخی و فرهنگی، و آثاری از مرز دوران پرمین و تریاس که سند انقراض بزرگ ۲۵۰ میلیون سال پیش است، میخواهد ثابت کند که یک برند جهانی، وقتی با اراده محلی همراه شود، میتواند حتی در سختترین شرایط، موتور توسعه باشد.