فرش تبریز، یکی از شناختهشدهترین برندهای جهانی ایران، با اتکا به همکاری دبیرخانه «تبریز، شهر جهانی فرش دستباف» و مراکز دانشگاهی، وارد مرحله تازهای از برندسازی و احیای جایگاه بینالمللی شده است؛ مسیری که با هدف تقویت حضور این هنر-صنعت در بازارهای جهانی و بازتعریف مزیت رقابتی آن دنبال میشود.
به گزارش دنیای برند؛ فرش با اصالت تبریز، سالهای بسیاری است که به عنوان یک برند در سطح جهانی شناخته میشود و از روزهایی که شاخص صادرات آن، اعداد نجومی را نشان میداد تا امروز که منحنی آن به نزدیک صفر رسیده است، کسی نمیتواند منکر اهمیت این برند جهانی شود.
فرش تبریز در هر کجای دنیا که باشد و حتی اگر رقبای سرسخت و قدری هم در دنیا جای رقابت پذیری آن را گرفته باشند، باز هم یک برند است و کسی نمیتواند منکر آن شود. هنوز هم دیدن فرش تبریز در فیلمها و سریالهای خارجی و هالیوودی جای غرور و افتخار برای کشورمان ایران دارد و نشان میدهد که این برند با وجود کاهش بسیار محسوس و قابل توجه صادرات، هنوز در حافظه دنیا پاک نشده است و نیازمند یک جرقه و حرکت در مسیر احیای دوباره است.
فهرست مطالب
Toggle
یکی از اقدامات مثبتی که در مسیر احیای این برند جهانی میتوانست زده شود، تاسیس دوباره دبیرخانه تبریز، شهر جهانی فرش دستباف است که در روزهای گذشته با معرفی مسئول این دبیرخانه، محقق شد و باید دید که این دبیرخانه مهم و حیاتی در صنعت فرش تبریز چگونه میتواند گامهای موثری در مسیر احیا بردارد.
ظرفیت بزرگی که این دبیرخانه دارد باید به دور از تشریفات یا رزومه سازیها به دنبال تحقق اهداف تشکیل و آرمانها و رسالتهای برنامه ریزی شده هدایت شود تا به یک نتیجه مشخص و آرمان احیای صنعت فرش تبریز و ورود دوباره به بازارهای جهانی برسد.
کهن تجربه هنری در پسای هنر فرش خوابیده است
مرتضی محمدزاده، معاون امور سیاسی اجتماعی استاندار آذربایجان شرقی در آیین آغاز به کار دبیرخانه «تبریز؛ شهر جهانی فرش دستباف»، گفته بود: این هنر صنعت با وجود همه تنگناها و مسائلی که وحود دارد، هنوز هم در دنیا به عنوان سفیر هویت هنری ایران در موزهها، سراها، کاخها و تالارها شناخته میشود. کهن تجربه هنری در پسای هنر فرش خوابیده است و با وجود فشارها، در مورد ارزش و جایگاه هنری این ثروت و سرمایه، کسی تردید نمیکند.
وی به وضعیت اقتصاد فرش اشاره کرده و افزوده بود: گزارشات گمرک در سال ۷۳ نشان میدهد که ۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار صادرات فرش در آن سالها داشتیم که شامل ۴۳ درصد از صادرات غیرنفتی کشور میشد ولی امروز این رقم به ۵۰ میلیون دلار رسیده و شاهد کاهش ۳۰ برابری صادرات فرش در کشور هستیم. تمرکز امروز باید روی مجموعهای از موانع باشد که باعث شده این ثروت، هویت و فرصت تجاری و اقتصادی تقریبا به صفر برسد. بر اساس پژوهشهای انجام گرفته، همان اندازه که فرصت در این رشته هنر وجود دارد، موانع هم مثل تکثر تشکلهای فرش است.
وی، آغاز مجدد فعالیت دبیرخانه «تبریز، شهر جهانی فرش دستباف» با حکم استاندار آذربایجان شرقی را اقدامی مهم در جهت ارتقای جایگاه فرش دستباف تبریز عنوان کرده و گفته بود: افتخار عنوان پایتخت جهانی فرش دستباف نه فقط برای تبریز، بلکه برای کل ایران است و باید به دنبال نجات بخش این فرصت مهم تجاری و هنری باشیم زیرا اگر نتوانیم امروز تکانی به این حوزه بدهیم، قطعا در سایر زمانها، شرایط دهها برابر سخت تر میشود. اگر این دبیرخانه بر اساس یک نظام فکری مبتنی بر دانش تخصصی به جلو برود، میتواند همچون مرکز ملی فرش، نقش مهمی در سیاستگذاری کلان کشوری ایفا کند. دبیرخانه باید کارآمد و اثربخش مبتنی بر آسیب شناسیهای علمی باشد که در این صورت، قول میدهیم در نظام اداری، هر کمکی که از دستمان برمیآید برای کمک به فعالیتهای این مجموعه داشته باشیم.
معاون اجتماعی سیاسی استاندار آذربایجان شرقی با بیان اینکه برای ارتقای جایگاه فرش، سه ضلع مهم وجود دارد، اظهار کرده بود: ضلع نخست مربوط به بازار است و اگر امروز تکان تجاری به این هنر ندهیم، روح و جان از هنر فرش از بین میرود. ضلع مهم دیگر هم، دانشگاهها است. وقتی تنها دانشکده تخصصی فرش دنیا در تبریز وجود دارد، یعنی پتانسیل ما در این هنر زیاد بوده و میتوان به این هنر کهن فرش، علم را تزریق کرد تا در تجارت دنیای فرش، بتوانیم پیشتاز شویم. ضلع سوم هم نظام اداری است که وظیفه آن باید ایجاد هم افزایی بین ۲ ضلع بازار و دانشگاه باشد.
🎯 برای اطلاع از جدیدترین تحولات برندها، همراه ما باشید
تلگرام | اینستاگرام | لینکدین
انعقاد تفاهمنامه بین دبیرخانه، دانشگاه هنر اسلامی و اتحادیه دانشگاههای قفقاز
مدتی بعد از احیای دبیرخانه، تفاهمنامه همکاری مشترک میان دبیرخانه «تبریز، شهر جهانی فرش دستباف»، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، اتحادیه دانشگاههای منطقه قفقاز و مجموعه دانشگاهی چرخ نیلوفری آذربایجان با هدف بهرهگیری از ظرفیتهای علمی، پژوهشی و آموزشی، تقویت پیوند دانش دانشگاهی با هنر- صنعت فرش و ایجاد بسترهای مشترک برای ارتقای جایگاه ملی و بینالمللی فرش تبریز به امضا رسید.
این تفاهمنامه همکاری علمی، پژوهشی، آموزشی و مشاورهای با هدف ایجاد همافزایی میان ظرفیتهای علمی و اجرایی و توسعه همکاریهای مشترک در سطوح استانی، ملی و بینالمللی، چارچوبی برای اجرای برنامههای مشترک در حوزه فرش دستباف فراهم میکند.
بر اساس مفاد این تفاهمنامه، برگزاری همایشها، نشستهای تخصصی، دورههای آموزشی و کارگاههای علمی از مهمترین محورهای همکاری طرفین خواهد بود. این برنامهها با هدف گسترش تعامل میان دانشگاه، پژوهشگران، فعالان و دستاندرکاران هنر- صنعت فرش، انتقال دانش روز، تقویت پژوهشهای کاربردی و بهرهگیری از یافتههای علمی در مسیر توسعه این حوزه برنامهریزی شده است.
توسعه خدمات مشاورهای و تبادل ظرفیتهای تخصصی نیز از دیگر محورهای این همکاری به شمار میرود. بر این اساس، طرفین در موضوعات مرتبط با نیازهای تخصصی حوزه فرش، از ظرفیتهای علمی و کارشناسی یکدیگر بهره خواهند گرفت تا زمینه تدوین راهکارهای مبتنی بر پژوهش، افزایش کیفیت تصمیمگیریهای تخصصی و پاسخگویی مؤثر به مسائل و چالشهای این هنر-صنعت فراهم شود.
استفاده متقابل از امکانات و زیرساختهای آموزشی، پژوهشی و آزمایشگاهی نیز در چارچوب این تفاهمنامه پیشبینی شده است. این همکاری با هدف ارتقای کیفیت آموزشهای تخصصی، توسعه فعالیتهای تحقیقاتی، کاهش هزینههای پژوهشی و ایجاد بستر مناسب برای اجرای پروژههای مشترک دنبال خواهد شد.
در راستای اجرای منسجم برنامهها، کمیته کارشناسی مشترکی با حضور نمایندگان طرفین تشکیل میشود تا ضمن تدوین برنامههای اجرایی، بر روند اجرای مفاد تفاهمنامه نظارت کرده و هماهنگیهای لازم برای تحقق اهداف پیشبینیشده را انجام دهد.
همچنین مقرر شده است اجرای پروژههای دارای تعهدات مالی یا اجرایی مشخص، در قالب قراردادهای مستقل و بر پایه مفاد این توافقنامه انجام شود. این رویکرد زمینه بهرهگیری هدفمند از ظرفیتهای دانشگاهی در مسیر حفظ، معرفی و ارتقای جایگاه جهانی فرش دستباف تبریز را بیش از پیش فراهم خواهد کرد.
برندسازی جهانی فرش تبریز با اتکا به ظرفیتهای علمی و دانشگاهی امکانپذیر است
مرتضی آبدار، مسئول دبیرخانه «تبریز، شهر جهانی فرش دستباف» در حاشیه امضای این تفاهمنامه با تاکید بر اینکه برندسازی جهانی فرش تبریز با اتکا به ظرفیتهای علمی و دانشگاهی امکانپذیر است، پیوند میان مراکز دانشگاهی، نهادهای تخصصی و دبیرخانه را گامی راهبردی برای توسعه دیپلماسی علمی، تقویت جایگاه بینالمللی فرش دستباف و ورود به عرصه اقتصاد دیجیتال دانست.
وی با اشاره به ماموریتهای این دبیرخانه، افزود: بخشی از وظایف دبیرخانه معطوف به انجام مسئولیتهای اجرایی است، اما ماموریت اصلی آن ترسیم راهبردها و طراحی مسیرهایی است که بتواند جایگاه جهانی فرش دستباف ایران، بهویژه فرش تبریز را در عرصه بینالمللی تثبیت و تقویت کند. بر همین اساس، بهرهگیری از ظرفیتهای علمی و دانشگاهی یکی از ارکان اساسی این رویکرد به شمار میرود.
وی که سمت مشاور عالی اتحادیه بینالمللی دانشگاههای قفقاز را نیز برعهده دارد، با اشاره به ظرفیتهای علمی آذربایجان شرقی در حوزه فرش، ادامه داد: وجود دانشکده تخصصی فرش در دانشگاه هنر اسلامی تبریز و همچنین استقرار دبیرخانه اتحادیه بینالمللی دانشگاههای قفقاز در تبریز، فرصت کمنظیری برای شکلگیری شبکهای از همکاریهای علمی، آموزشی و پژوهشی فراهم کرده است؛ ظرفیتی که میتواند ارتباطات دانشگاهی ایران را با دهها مرکز علمی در منطقه آسیا و اوراسیا توسعه دهد و زمینه تبادل دانش، تجربه و دستاوردهای تخصصی را در حوزه فرش دستباف فراهم سازد.
آبدار با تاکید بر اینکه تفاهمنامه اخیر صرفا یک توافق اداری نیست، تصریح کرد: هدف از این همکاری، ایجاد بستری پایدار برای گسترش پژوهشهای تخصصی، تبادل دانشجو، توسعه آموزشهای دانشگاهی، تعریف پروژههای مشترک و تقویت ارتباط میان بخش علمی و فعالان هنر-صنعت فرش است تا دانش تخصصی بیش از گذشته در خدمت حفظ اصالت، ارتقای کیفیت و افزایش قدرت رقابت فرش تبریز در بازارهای جهانی قرار گیرد.
وی با اشاره به اینکه یکی از مهمترین برنامههای دبیرخانه، ورود علمی به حوزه برندسازی فرش است، گفت: برند جهانی تنها با تبلیغات شکل نمیگیرد و برای تحقق، نیازمند پشتوانهای مستحکم از پژوهش، مستندسازی، مطالعات تخصصی، نظام مالکیت معنوی و تولید دانش است. بدون فراهم شدن این زیرساختها، تثبیت جایگاه فرش تبریز در بازارهای بینالمللی و حفاظت از هویت آن با چالشهای جدی روبهرو خواهد بود.
وی افزود: امروز مباحثی همچون اقتصاد دیجیتال، هوش مصنوعی، فضای مجازی و برندسازی، بخش جداییناپذیر تجارت جهانی محسوب میشوند و فرش دستباف نیز نمیتواند از این تحولات فاصله بگیرد. دبیرخانه وظیفه دارد با برنامهریزی، سیاستگذاری و ایجاد هماهنگی میان دانشگاهها، نهادهای اقتصادی، اتاق بازرگانی و تشکلهای صنفی، زمینه ورود هدفمند فرش تبریز به این عرصه را فراهم کند.
مسئول دبیرخانه «تبریز، شهر جهانی فرش دستباف» با بیان اینکه این دبیرخانه ماموریتی فراتر از محدوده جغرافیایی تبریز بر عهده دارد، بیان کرد: دبیرخانه مسئولیت صیانت و ارتقای جایگاه تنها شهر دارای عنوان جهانی فرش دستباف را بر عهده دارد و به همین دلیل، توسعه ارتباطات آکادمیک و بینالمللی، یکی از مهمترین راهبردهای آن برای حفظ مرجعیت تاریخی، هنری و اقتصادی فرش تبریز در عرصه جهانی خواهد بود.
آبدار از تشکیل کمیتههای تخصصی مشترک میان دبیرخانه، دانشگاه هنر اسلامی تبریز و اتحادیه دانشگاههای قفقاز برای پیگیری و اجرای عملی مفاد تفاهمنامه خبر داد و تاکید کرد: این همکاریها باید به برنامههای اجرایی، دستاوردهای علمی و نتایج ملموس برای آینده فرش دستباف تبریز منجر شود.
دانشکده فرش تبریز تنها دانشکده تخصصی فرش کشور
عبدالله میرزایی، رئیس دانشکده فرش دانشگاه هنر اسلامی تبریز گفت: دانشکده فرش تبریز بهعنوان اولین و تنها دانشکده تخصصی فرش در کشور از سال ۱۳۷۶ فعالیت آموزشی خود را آغاز کرده و پس از استقلال دانشگاه هنر اسلامی تبریز در سال ۱۳۷۸، بهعنوان یکی از دانشکدههای اصلی این دانشگاه شکل گرفته است. با توسعه آموزش فرش در دانشگاههای مختلف و افزایش تقاضا برای ادامه تحصیل، از سال ۱۳۹۱ رشته فرش در مقطع کارشناسی ارشد و در چهار گرایش پژوهش در فرش، طراحی فرش، تولید فرش، و مدیریت تولید فرش و مواد اولیه و رنگرزی در این دانشکده راهاندازی شد.
وی با بیان اینکه در دانشگاههای جهان، رشتهای مستقل با عنوان «فرش» وجود ندارد، اظهار کرد: این دانشکده ماموریت دارد، هرم آموزشی فرش را تا مقطع دکترا تکمیل کند. از سال ۱۴۰۴ مجوزهای لازم برای راهاندازی دکترای فرش نهایی شده و اکنون نیز پنج دانشجوی دکترا در این مجموعه مشغول تحصیل هستند. جذب دانشجوی بینالمللی از مناطق قفقاز و ترکیه نیز از دیگر اهداف این دانشکده است.
وی با تاکید بر اهمیت تولید دانش نظری در کنار آموزش فنی، گفت: توسعه مطالعات بینرشتهای باعث شده استادان حوزههایی مانند جامعهشناسی، نشانهشناسی و مطالعات فرهنگی نیز به حوزه فرش وارد شوند و آثار علمی و پایاننامههای متعددی در این زمینه تولید شود. کارشناسانِ این حوزه معتقدند تاثیر آموزش دانشگاهی تنها به فضای کلاس و کارگاه محدود نشده و به شکلگیری نگاه تخصصی در جامعه منجر شده است. به گفته اساتید، فارغالتحصیلان فرش امروز فراتر از تولیدکنندگان فیزیکی، به تولیدکنندگان گفتمان در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی بدل شدهاند که نگاه خانوادهها و طوایف را به این هنر-صنعت تغییر میدهند.
میرزایی افزود: امروز رسالت دانشگاه در حوزه فرش، تنها آموزش فنون بافت یا طراحی نیست، بلکه بازتولید همان گفتمان فرهنگی و تثبیت جایگاه ممتاز فرش ایرانی در میان فرشهای شرقی است؛ جایگاهی که تبریز یکی از مهمترین کانونهای تاریخی و معاصر آن به شمار میرود.
وی تاکید کرد: دانشگاه و بازار در حوزه فرش، نه در برابر هم بلکه در کنار هم معنا پیدا میکنند. بازار بهتنهایی نمیتواند برای کالای خود محتوا و روایت تولید کند و این دانشگاه است که میتواند با پژوهش، مقاله، همایش، نمایشگاه و آموزش، به فرش ارزش افزوده فرهنگی و علمی بدهد.
وی با اشاره به تجربه تعامل با بازاریان و برگزاری رویدادهای تخصصی فرش در تبریز، گفت: این ارتباط ۲ سویه در سالهای اخیر موجب افزایش آگاهی بازار، تنوع طرحها و گسترش شناخت عمومی از مکتب فرش تبریز شده است. دانشگاه، قصد رقابت با استادکاران و بافندگان را ندارد، بلکه ماموریتش آموزش، تحلیل و پشتیبانی علمی از این هنر-صنعت است.
رئیس دانشکده فرش دانشگاه هنر اسلامی تبریز در خصوص اقتصاد فرش نیز اظهار کرد: فروش و صادرات فرش با دانش ۵۰ سال پیش امکانپذیر نیست و امروز این حوزه به شناخت دقیق تحریمها، مقررات بینالمللی، پیمانسپاری ارزی و سازوکارهای جدید تجارت نیاز دارد. به همین دلیل، همکاری دانشگاه و بازار برای آینده فرش تبریز ضرورتی انکارناپذیر است.
بررسیهای تاریخی نشان میدهد که رونق تولید فرش در ایران تا حد زیادی مدیون شکلگیری گفتمان جهانی در این حوزه بوده است. تحلیلگران این حوزه با اشاره به اینکه فرش دستباف ایرانی تنها کالایی است که بازارهای جهانی حتی نسخههای مستعمل و کهنه آن را با اشتیاق میپذیرند، تبریز را از خاستگاههای اصلی تجاریسازی این هنر میدانند.
این پیوند میان دانش نوین و تجربهی کهن، نشان میدهد که آینده فرش تبریز نه تنها در گرو بازارهای سنتی، بلکه در گرو تولید گفتمان علمی و بازتعریف آن برای نسل جدید است. مسیری که اکنون در دانشگاه هنر اسلامی تبریز و دبیرخانه فرش تبریز آغاز شده و میکوشد تا فرش را از حجرههای بازار به تالارهای علمی جهان پیوند بزند.
منبع: ایرنا
