روستای تاریخی ریاب در شهرستان گناباد با قدمتی بیش از هزار سال، به عنوان یکی از هشت نماینده ایران برای ثبت در فهرست «بهترین روستاهای گردشگری جهان» سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) معرفی شده است؛ روستایی که با بافت خشتی، بادگیرهای تاریخی و میراث فرهنگی غنی میتواند نمایندهای شایسته از تمدن کویری ایران در عرصه جهانی باشد.
به گزارش دنیای برند؛ ریاب فقط یک روستا نیست روایت زنده یک هزار سال زیست، فرهنگ و شکوه است هر خشت دیوارهایش، هر کوچه و پس کوچه و هر سایه افتاده بر بافت کهن آن، زمزمهای از روزگاران دور را در خود دارد روزگاری که این دیار، شاهد آمد و شد کاروانها، نفسهای تاریخ و بالندگی مردمانی که با صبر و ایمان، زندگی را در دل خشکی و دشواری شکوفا کردهاند.
وقتی در کوچه پس کوچههای ریاب قدم می زنید، باد که در میان بادگیرهای بلند خانهها میپیچد، جلوه هنر و خلاقیت گذشتگان با زندگی امروز را می بینید. اینجا، خانههای خشتی با آن تزیینات ظریف و ایوانهای دلباز تنها سازه نیستند آغوشی امن مردمان این دیار و تکه ای از فرهنگ، صفا و سادگیشان است.
فهرست مطالب
وقتی در سایهسار قلعههای استوار و دیوارهایِ کاهگلیِ ریاب گناباد میایستید، عطرِ تاریخ را در ریههایتان حس میکنید.
روستای ریاب، سمفونی خاموش رنگهای گرم کویر است جایی که طلوع خورشید بر پشتبامهایِ پلکانی هر روز بوم نقاشی تازهای برای گردشگر میآفریند، اینجا فرهنگِ میهمان نوازی نه یک رسم که یک آیین دیرینه است سکوت شبهای ریاب با آسمان پرستارهای که گویی به زمین نزدیکتر شده، تجربهای است بی نظیر و دلربا.
در میان نامها و چهره های ماندگار این روستا، ابومنصور ریابی چون ستارهای درخشان بر تارک تاریخ میدرخشد مردی از همین خاک که به مقام وزارت طغرل سوم سلجوقی رسید و نام ریاب را از محدوده یک روستای کوچک به ساحت تاریخ و سیاست ایران رساند حضور چنین شخصیتی از این دیار نشان میدهد که ریاب تنها زادگاه مردمانی سختکوش نبوده بلکه خاستگاه اندیشه، تدبیر و فرهیختگی نیز بوده است از دل این خاک، مردی برخاسته که در سپهر قدرت و حکمت، جایگاهی شایسته یافته و یادش تا امروز مایه مباهات فرزندان ریاب است.
آنجا که باد کویر بر بامهای کاهگلی میوزد، گویی صدای هزار سال زندگی، رنج، افتخار و امید را با نجوا می کند. ریاب، سرزمینی است که گذشته را نه پشت سر گذاشته، بلکه آن را همچون گنجی گرانبها در آغوش کشیده و به آینده سپرده است.
و چه زیباست که روستایی با چنین پیشینه سترگ و چنین فرزندان نامآوری امروز نیز همچنان با وقار و آرامش در دل تاریخ بدرخشد روستایی که هر گوشهاش بوی اصالت میدهد و هر لحظه حضور در آن، احساسی از پیوند با ریشهها، با هویت و با شکوهِ فراموشنشدنیِ ایران را در جان آدمی جاری میسازد.
روستای هدف گردشگری «ریاب» از توابع بخش مرکزی گناباد با قدمت افزون بر هزار سال در سه کیلومتری غرب این شهرستان واقع شده و فاصله اندکی با قنات جهانی قصبه گناباد دارد.
قدمت روستای ریاب گناباد به قرون اولیه اسلامی باز می گردد و آثار تاریخی روستا مانند دو برج دیدهبانی، آب انبار، عمارت باغ گلشن و آرامگاه ابومنصور ریابی از تاریخ طولانی آن حکایت دارد.
نخستین اقامتگاه بومگردی خراسان رضوی هشت سال قبل در روستای ریاب گناباد راهاندازی شد.
ریاب، فراتر از یک روستا، میراثی برای جهان
در پهنه پهناور ایران، جایی که تاریخ در جای، جای آن برجسته است، روستای ریاب گناباد تنها یک سکونتگاه نیست بلکه یک موزه زنده و گواهی بر شکوه معماری و فرهنگ کویری است ریاب با بافت اصیل خشتی، بادگیرهای ایستاده در برابر باد و کوچههایی که طنین قدمهای گذشتگان در آنها شنیده میشود امروز در آستانه یک تحول بزرگ ایستاده است.
انتخاب ریاب به عنوان یکی از هشت نماینده برتر ایران برای ثبت در فهرست جهانی «روستاهای هدف گردشگری» (UNWTO)، نه یک انتخاب ساده بلکه بازشناسیِ حقِ این میراث است ریاب در این میان نه تنها یکی از معدود فرصتهای ایران برای حضور در این فهرست جهانی است بلکه تنها شانس خراسان رضوی برای پیوستن به جمع روستاهای برتر جهان محسوب میشود، ثبت جهانی ریاب تنها به معنای نامآوری یک روستا نیست، بلکه گشودن دریچهای است تا جهان، اصالت و تمدن ایرانی را از دریچه این نگینِ کویری تماشا کند ما با ثبت جهانی ریاب می توانیم گوشه ای از شکوهِ هزارسالهی خود را به زبان جهانی تصویر کنیم.
یکی از مسافران که از سمنان برای بازدید از جاذبه های گردشگری و تاریخی به گناباد سفر کرده است در گفت و گو با خبرنگار ایرنا در ارتباط با پتانسیلهای روستای ریاب گناباد می گوید: گویی زمان در ریاب ایستاده است با ورود به کوچهها احساس می کنم از دنیای پرسرعت امروز جدا شدهام آرامشی که در سکوت دیوارها و قدم زدن در کوچههای خشتی وجود دارد، در کمتر جایی می توان یافت.
علیرضا احمدی ادامه داد: میهماننوازی مردم روستای ریاب و اصالت برخوردشان، بخشی از زیبایی و خاطرات ارزشمند سفر ماست اینجا برخلاف مکانهای توریستی احساس میکنید در قلب یک تمدن هستید، نه فقط در یک مکان گردشگری.
محبوبه حشمتی یک عکاس آثار تاریخی و گردشگری هم گفت: روستای ریاب گناباد برای من یک لوکیشن بینظیر است بازی نور و سایه روی بادگیرها و بافت کاهگلی دیوارها در زمان غروب، چیزی فراتر از یک منظره است و این یک اثر هنری زنده است. هر گوشه از این روستا، یک کادر عکاسی بینقص است.
وی تصریح کرد: معماری که از دل خاک برخاسته بسیار شگفتانگیز است که چگونه این بافت خشتی و پلکانی با وجود گذشت قرنها، هنوز اصالت خود را حفظ کرده است دیدن هماهنگی میان انسان، خاک و معماری در ریاب، تجربهای تکاندهنده است.
🎯 برای اطلاع از جدیدترین تحولات برندها، همراه ما باشید
تلگرام | اینستاگرام | لینکدین
یکی دیگری از گردشگران و بازدیدکنندگان روستای ریاب گناباد از این روستا به عنوان به عنوان یک موزه تاریخی زنده یاد کرد و گفت: ریاب برای من مثل یک کتاب تاریخ باز است از معماری گرفته تا سنتهای محلی همه چیز نشاندهنده ریشههای هزارساله این منطقه است این روستا پتانسیل بسیار بالایی برای تبدیل شدن به یک میراث جهانی دارد.
ملیحه هدایتی اظهار کرد: وقتی میدانید که این روستا خاستگاه شخصیتهایی چون ابومنصور ریابی بوده، نگاهتان به هر خشت آن تغییر میکند ریاب فقط یک روستا نیست، بلکه بخشی از تاریخ سیاسی و فرهنگی ایران است که باید به جهانیان معرفی شود.
باستان شناس و پژوهشگر میراثفرهنگی خراسان رضوی هم گفت: روستای نمونه گردشگری ریاب گناباد علاوه بر بافت معماری سنتی ارزشمند، بادگیرهای زیبا، سنتهای پسندیده، غذاهای متنوع و گوارا از پیشینه و شخصیتهای بزرگ و تاثیرگزاری برخوردار بوده است که از شاخص ترین آنها می توان به ابومنصور و برادرش ابوسعید ریابی اشاره کرد.
رجبعلی لباف خانیکی ادامه داد: شهرت ابومنصور ریابی بیشتر از ابوسعید بود وی یکی از وزرای طغرل سوم سلجوقی و از چنان جایگاه و شهرتی برخوردار بوده که در بسیاری از متون معتبر چون بحیره، دستورالوزراء، مجالسالمؤمنین، آثارالوزراء و لغتنامه دهخدا به او و خوی و خصلت آزادمنشانه و خداپسندانهاش اشاره است.
رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گناباد هم درباره این روستا گفت: نامزدی روستای ریاب در بین هشت روستای کشورمان برای قرار گرفتن در فهرست روستاهای هدف گردشگری در سازمان جهانی گردشگری (UNWTO)، فرصتی برای بازشناسی ظرفیتهای سرزمینی شهرستان گناباد با بیش از ۱۹۲ اثر تاریخی ملموس و ناملموس است، یافتهها نشان میدهد که ریاب به دلیل قرارگیری در قلب این تنوعِ اقلیمی و فرهنگی فراتر از یک دهکده، یک پلتفرم ملی برای تجربه تمدن کاریزی و حماسی ایران است.
حمیدرضا محمودی قوژدی گفت: گناباد میراثدار تمدنی بیش از پنج هزار ساله است که در ۱۹۲ اثر ملی و جهانی آن تجلی یافته است و در این میان ریاب نقش کلیدی و مرکز ثقل است این روستا در دشت گناباد، نقطه پیوند میان میراث کویر در شمال و میراث کوهستان در جنوب است و ثبت جهانی ریاب در UNWTO، در واقع بهرسمیت شناختن یک شبکه عظیم از گردشگری است که از اعماق زمین (قنات قصبه) تا اوج اساطیر (زیبد) گسترده شده است.
وی اضافه کرد: روستای ریاب گناباد در سرزمینی نفس میکشد که ریشه در تاریخ اساطیری ایران دارد هویت حماسی زیبد و براکوه است منطقه براکوه و روستای تاریخی زیبد، نه تنها یک منطقه ییلاقی بلکه محل وقوع نبردهای سرنوشتساز شاهنامه (دوازدهرخ) و مدفن شخصیتهایی چون پیران ویسه به شمار می رود این پیوند ریاب با جغرافیای شاهنامه، محصولی منحصر به فرد برای گردشگری ادبی خلق میکند، این خاک پرورنده الگوهای بیبدیلی چون شیخ بهلول گنابادی، خواجه اختیار منشی (سلطان خط تعلیق) و ابومنصور ریابی بوده است این تنوع از عرفان تا هنر، لایههای عمیق میراث ناملموس منطقه را شکل میدهد.
وی با یادآوری ظرفیتهای مکمل گردشگری روستای ریاب شهرستان گناباد گفت: علاوه بر قنات نوردی در عمق ۲۰۰ متری برای تکمیل زنجیره ارزش گردشگری این روستا، نجوم و بومگردیهای روستا در حال راهاندازی است.
محمودی قوژدی افزود: عواید حاصل از مدیریت این فعالیتهای تخصصی فقط برای مرمت، نورپردازی و بهسازی بافت تاریخی ریاب هزینه می شود.
وی هدف از این اقدام را ارایه مدل مدیریت مقصد گردشگری در روستای ریاب گناباد به عنوان یک الگوی موفق از مشارکت جامعه محلی و بخش خصوصی به سازمان جهانی گردشگری ذکر کرد.
او از تدوین طرح تحولی برای روستای هدف گردشگری «ریاب» با تمرکز بر سه محور «قناتنوردی ماجراجویانه»، «گردشگری نجوم» و «مدیریت گردشگری تصویری» خبر داد.
محمودی قوژدی با اشاره به ضرورت تنوعبخشی به محصولات گردشگری این شهرستان اظهار کرد: اگرچه قنات جهانی قصبه به دلیل دستورالعمل های حفاظتی یونسکو دارای محدودیتهایی در پذیرش تورهای ماجراجویانه است اما قنات تاریخی ریاب با عمق ۲۰۰ متری و ظرفیتهای فنی زیاد به عنوان مکمل این میراث جهانی به زودی به مرکز تجربه قناتنوردی ایران تبدیل خواهد شد.
وی افزود: ریاب به دلیل افق باز و آلودگی نوری ناچیز، بستری ایدهآل برای گردشگری نجوم (آستروتوریسم) است و در طرح جدید، تجهیز بومگردیها به محلهای رصد و روایتگری داستانهای نجومی کهن علاوه بر افزایش ماندگاری مسافر، درآمد پایدار اقامتگاهها را بدون نیاز به ساختوسازهای مخرب تضمین میکند.
روستای ریاب تنها شانس خراسان رضوی برای قرار گرفتن در فهرست روستاهای هدف گردشگری جهانی
آیا تا به حال در میان کوچههایی قدم زدهاید که هر خشت آن، داستانی از هزار سال پیش را بازگو میکند؟ ریاب، گوهری پنهان در دل گناباد، با معماری خیرهکننده خود و پیوندی ناگسستنی با تاریخ، امروز جهانیان را به خود می خواند.
ریاب، فرصتی است برای تمامِ جهان تا بیاموزند چگونه میتوان در اوجِ سادگی، غنایِ فرهنگی داشت چگونه میتوان با خشت و گل، بنایی ساخت که در مقابل طوفان مدرنیته بایستد و همچنان اصالت خود را فریاد بزند.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی میگوید: روستای «ریاب» گناباد بالاترین شاخص و بیشترین شانس برای ثبت جهانی در بین روستاهای این استان را دارا است.
سید جواد موسوی افزود: سه روستای «اخلمد» چناران، «کنگ» طرقبه و شاندیز و روستای «ریاب» گناباد از سوی استان خراسان رضوی به عنوان نامزد قرار گرفتن در فهرست روستاهای هدف گردشگری جهانی معرفی شدند و از این میان روستای ریاب بیشترین شاخص و ظرفیت برای ثبت جهانی در راستای شاخص های مورد انتظار سازمان ملل متحد برخوردار بود و لذا تمرکز اصلی بر روستای ریاب قرار داده شد.
تدوین نخستین نظامنامه عکاسی تخصصی بافت تاریخی روستایی کشور در ریاب گناباد
برای معرفی یک میراث ارزشمند مانند روستای ریاب، کلمات هرچقدر هم فاخر باشند، تنها میتوانند تصویر ذهنی ایجاد کنند، اما تصویر، مستند و عکس، واقعیت را به چشم مخاطب میآورند در واقع، اگر متن را روح معرفی روستا بدانیم، عکاسی و مستندسازی پیکره و کالبد آن است.
سازمانهای بینالمللی (مانند UNWTO) برای ارزیابی ظرفیتهای یک منطقه به شدت به مستندات تصویری تکیه میکنند عکسهای باکیفیت از بافت خشتی، بادگیرها و کوچهها، سطح استاندارد و کیفیتِ نگهداری آن روستا را به نمایش میگذارد.
رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گناباد از تدوین و اجرای نظامنامه جدید مدیریت مقصد در روستای هدف گردشگری ریاب این شهرستان و برای نخستین بار در بین بافت تاریخی روستاهای کشور خبر داد و گفت: با اجرای این طرح ریاب به عنوان نظاممندترین و فتوژنیکترین روستای تاریخی ایران، آماده میزبانی از گردشگران تخصصی و تصویربرداران بینالمللی میشود.
حمید رضا محمودی قوژدی با اشاره به نامزدی روستای ریاب در لیست بهترین روستاهای جهانی گردشگری (UNWTO) افزود: با توجه به آن که بیش از ۶۰ درصد گردشگران دنیا مقصد سفر خود را بر اساس قابهای تصویری و محتوای فضای مجازی انتخاب میکنند به دنبال آنیم که از ظرفیت بینظیر معماری خشتی و کالبد دستنخورده این روستا برای ایجاد یک ویژند(برند) ملی تحت عنوان یک روستای فتوژنیک استفاده کنیم.
وی ادامه داد: برای نخستین بار در کشور، نظامنامه جامع مدیریت تصویربرداری با مشارکت ادارات مرتبط در ریاب اجرایی میشود و هدف ما این است که عکاسی تخصصی را از حالت زیرزمینی و ناهنجار، به یک صنعت شناسنامهدار، منضبط و درآمدزا برای جامعه محلی تبدیل کنیم.
او با تاکید بر حساسیتهای مذهبی و سنتی جامعه میزبان تصریح کرد: در این نظامنامه، پیوست فرهنگی و اخلاقی دقیقی تدوین شده است و رونق اقتصادی نباید به بهای خدشهدار شدن آرامش اهالی تمام شود و محدودههای مشخ مشخصی برای عکاسی تعریف شده و تمامی گروههای حرفهای ملزم به رعایت پوشش و آداب سنتی روستا در معابر عمومی هستند.