کرایه اسنپ و تپسی افزایش یافت، اما نه مسافران راضی شدند و نه رانندگان
طبق دادههای دیتاک، افزایش ناگهانی کرایههای اسنپ و تپسی در اواخر خرداد، بهجای ایجاد تعادل در بازار، موجی از نارضایتی در میان افکار عمومی به راه انداخت. بررسی بیش از ۱۵۰ هزار محتوای منتشرشده در فضای مجازی نشان میدهد این اصلاح نرخ، برخلاف انتظار، نهتنها مسافران را غافلگیر کرد، بلکه نارضایتی رانندگان را نیز افزایش داد و هر سه ضلع این بازار را در یک بنبست قرار داد.
آتشِ بیبادبزن؛ شکلگیری موج اعتراض از بدنه جامعه
بر اساس این گزارش، با افزایش کرایهها در اواخر خرداد، انتظار میرفت رانندگان تا حدی از این تصمیم منتفع شوند و در مقابل، نارضایتی مسافران افزایش یابد. اما دادهها نشان میدهد نتیجه برخلاف این انتظار بوده است؛ نه رانندگان از افزایش نرخها رضایت دارند و نه مسافران. اگرچه پلتفرمها کمترین مسئولیت را در قبال افزایش قیمتها داشتهاند، اما به دلیل نحوه اجرای این تصمیم و ضعف در اطلاعرسانی، در نهایت در کانون نارضایتی هر دو گروه قرار گرفتهاند.
طبق دادههای منتشر شده در این گزارش، سهم مطبوعات و خبرگزاریهای رسمی از مجموع گفتوگوهای استخراجشده، تنها ۳ درصد بوده است. این آمار نشان میدهد که جریان اعتراضی اخیر، نه حاصل سوژهپردازی رسانهای یا کمپینهای هدایتشده، بلکه واکنشی خودجوش و برخاسته از بدنه جامعه بود که از شبکه دادههای خرد کاربران در شبکههای اجتماعی شکل گرفت.
تمرکز افکار عمومی بر رهبر بازار
براساس گزارش دیتاک، از هر ۱۱ گفتوگوی انجامشده درباره تغییر نرخ تاکسیهای اینترنتی، ۱۰ مورد به اسنپ اختصاص یافته است. اسنپ بیش از ۹۰ درصد از سهم صدای این بازار را در اختیار دارد و طبیعی است که در موجهای گرانی، بیشتر پیکانهای نقد به سمت موقعیت نخست بازار نشانه برود. این وضعیت لزوماً به معنای گرانتر بودن این پلتفرم نیست، بلکه از ساختار بازار و حجم بالای تماسهای روزانه مردم با این برند نشأت میگیرد.
تناقض بزرگ؛ چرا رانندگان ناراضیتر شدند؟
از منظر منطق اقتصادی، انتظار میرفت با افزایش کرایهها، حداقل رضایت نسبی رانندگان جلب شود؛ اما دادهها نشاندهنده یک تناقض آشکار است. سهم لحن منفی رانندگان که پیش از افزایش قیمت ۸۱ درصد بود، پس از گرانی به ۸۵ درصد رسید و میزان رضایت و لحن مثبت این گروه پس از گرانی از ۱۲ درصد به سطح ناچیز ۲ درصد سقوط کرد.
از نگاه مسافران، این افزایش قیمت با گرمای تابستان و چالشی قدیمی به نام خاموش بودن کولرها گره خورد تا خشم مخاطبان را برانگیزد. در مقابل، رانندگان نیز افزایش کرایهها را در برابر جهش چندبرابری هزینه نگهداشت خودرو، تعویض روغن، لاستیک و قطعات یدکی بسیار ناچیز میدانند. علاوه بر این، کمیسیون و مالیات و رﺷﺪ ﭼﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮی هزینهﻫﺎی زﻧﺪﮔﯽ عملاً افزایش دریافتی راننده را بیاثر کرده است.
راهکارهایی برای پایان دادن به نارضایتی دو سوی بازار
دادههای دیتاک نشان میدهد حجم نارضایتی شکلگرفته در هر دو سوی بازار تاکسیهای اینترنتی، صرفاً ناشی از افزایش کرایهها نیست. مسئله اصلی، نبود روایت و ارتباطی شفاف است که بتواند دلایل این افزایش قیمت را برای رانندگان و مسافران توضیح دهد و آنها را تا حدی با این تصمیم همراه کند. بر همین اساس، دیتاک مجموعهای از پیشنهادها را برای هر سه ضلع این بازار؛ یعنی رانندگان، مسافران و پلتفرمها ارائه کرده است.
برای رانندگان، بر اطلاعرسانی مستمر درباره روند افزایش کرایهها و نحوه اجرای آن تأکید شده است. همچنین پیشنهاد میشود از طریق کمپینهای آموزشی و آگاهیبخش، نحوه محاسبه کرایه، نقش پلتفرم در افزایش درآمد رانندگان و سازوکار قیمتگذاری، با همکاری انجمنها و کانالهای تخصصی این حوزه بهصورت شفاف تشریح شود.
برای مسافران نیز دو کمپین پیشنهادی مطرح شده است. نخست، کمپینی با هدف ایجاد همدلی نسبت به افزایش هزینههای رانندگی که بدون اشاره مستقیم به برند و با تکیه بر روایتهای انسانی و همکاری میکرواینفلوئنسرهای شبکههای اجتماعی اجرا شود. دوم، کمپینی برای افزایش آگاهی کاربران از سازوکارهای قیمتگذاری، نحوه تضمین عدالت در تعیین کرایهها و اقدامهای پلتفرم برای ارتقای کیفیت خدمات.
در بخش پلتفرمها نیز اجرای کمپینهای اطلاعرسانی عمومی با هدف نمایش همدلی، مسئولیتپذیری و همراهی برند با شرایط اقتصادی جامعه توصیه شده است. افزون بر این، دیتاک پیشنهاد کرده است راهکارهایی مانند بازنگری در نرخ کمیسیون، پیگیری کاهش مالیات و اجرای طرحهای حمایتی برای کاهش هزینههای رانندگان، از جمله تأمین لوازم مصرفی و قطعات یدکی، تمدید بیمهنامه و سایر خدمات مشابه، مورد بررسی قرار گیرد.
