عنوان «شهر جهانی ملیله» برای زنجان یک برند افتخارآمیز بینالمللی است که اکنون با چالشهای جدی زیرساختی مواجه شده است. فقدان یک موزه تخصصی و مرکز پژوهشی، نه تنها روایت تاریخ این هنر را در هاله ابهام قرار داده، بلکه جایگاه این برند جهانی را در معرض فرسایش و خطر قرار داده است. هنرمندان و کارشناسان هشدار میدهند که بدون تعریف ویترینی استاندارد برای نمایش اصالت و هویت ملیله، این عنوان تنها یک نام باقی مانده و پتانسیلهای اقتصادی و گردشگری آن در غیاب حمایتهای عملیاتی، بهسادگی از دست خواهد رفت.
به گزارش دنیای برند؛ شهر زنجان با پیشینهای درخشان در هنرهای سنتی و صنایعدستی بهویژه در عرصه «ملیلهکاری»، جایگاه ویژهای در فرهنگ و هنر ایران دارد.
ملیله زنجان که با ظرافت و مهارتی بینظیر از مفتولهای نقره ساخته میشود، تنها یک اثر هنری نیست، بلکه بخشی از هویت تاریخی و میراث معنوی این سرزمین است که شهر زنجان بابت آن در سال ۱۳۹۸ موفق شد عنوان «شهر جهانی ملیله» را از شورای جهانی صنایعدستی دریافت کند.
فهرست مطالب
با وجود این افتخار بزرگ و شهرت جهانی که زنجان را به قطب اصلی ملیلهکاری تبدیل کرده، یکی از چالشهای اساسی و گلایههای همیشگی هنرمندان و دوستداران این هنر، فقدان یک موزه تخصصی ملیله است.
در حالیکه شهر جهانی ملیله باید ویترینی برای نمایش سیر تحول تاریخی، ابزارهای قدیمی، شاهکارهای استادان پیشکسوت و پل ارتباطی با گردشگران بینالمللی باشد، اما نبود مکانی متمرکز و تخصصی باعث شده است که این هنر اصیل، پتانسیلهای آموزشی و گردشگری خود را به طور کامل در معرض دید عموم و بازارهای جهانی قرار ندهد.
نبود وجود موزه تخصصی، نه تنها فرصت معرفی عمیقتر این هنر به نسلهای آینده و گردشگران را سلب میکند بلکه موجب میشود که آثار ارزشمند و میراث ماندگار استادان برجسته زنجانی در فضایی پراکنده و گاه ناشناخته باقی بماند.
نبود بودجه اختصاصی برای ایجاد موزه ملیله زنجان
معاون صنایعدستی و هنرهای سنتی استان زنجان در این خصوص گفت: در سال ۱۳۹۸ عنوان «شهر جهانی ملیله» را از شورای جهانی صنایعدستی دریافت کردیم، اما تاکنون موزه تخصصی ملیله به معنای واقعی ایجاد نشده است.
داریوش نادری با بیان اینکه دلایل این موضوع را میتوان در چند محور بررسی کرد، افزود: نبود برنامه اجرایی پس از ثبت جهانی از جمله این دلایل است به این معنی که دریافت عنوان «شهر جهانی» پایان کار نیست، بلکه آغاز مجموعهای از تعهدات است.
وی اضافه کرد: بسیاری از اقدامات مانند ایجاد موزه، مرکز پژوهش، خانه ملیله، آموزش، بازاریابی و معرفی بینالمللی باید پس از ثبت انجام شود که متاسفانه در زنجان بخش مهمی از این برنامهها با کندی پیش رفته است.
معاون صنایعدستی و هنرهای سنتی استان زنجان با اشاره به مشکلات تأمین اعتبار در این بخش، ادامه داد: راهاندازی موزه تخصصی نیازمند بودجه برای خرید یا مرمت ساختمان، تجهیز مخازن، ویترینهای استاندارد، سیستم امنیتی، بیمه آثار و نیروی انسانی متخصص است، درحالیکه در سالهای اخیر محدودیت اعتبارات اداره کل میراث فرهنگی موجب شده این پروژه در اولویت پایینتری قرار گیرد.
وی یکی دیگر از مشکلات این مقوله مهم را ابهام در تعیین محل موزه اعلام کرد و گفت: سالها اعلام میشد که «خانه حکیمیان» پس از مرمت به «خانه ملیله» یا موزه ملیله تبدیل خواهد شد، اما این پروژه به نتیجه نرسید و بعدها اخبار دیگری درباره تغییر کاربری آن منتشر شد.
نادری با بیان اینکه همین موضوع باعث شد ایجاد موزه عملاً متوقف بماند، افزود: آخرین خبر بعد از سفر وزیر میراث فرهنگی در سال گذشته به استان از جابجایی دو معاونت گردشگری و میراث فرهنگی که در حال حاضر در ساختمان دارایی(موزه صنایع دستی) مستقر هستند حکایت دارد و در صورت تامین اعتبار یک طبقه از این موزه مختص ملیله خواهد بود.
وی به موضوع مهم پراکندگی مدیریت در این بخش نیز اشاره کرد و گفت: نبود یک متولی واحد به طور معمول موجب کندی پروژه میشود و در این میان، ایجاد چنین موزهای نیازمند همکاری چند دستگاه شامل اداره کل میراث فرهنگی، استانداری، شهرداری، شورای اسلامی شهر، اتحادیه طلا و جواهر (ملیلهکاران)، بخش خصوصی و هنرمندان ملیله کار است.
معاون صنایعدستی و هنرهای سنتی استان زنجان با بیان اینکه کمبود مجموعه موزهای ملیله در زنجان بیش از گذشته احساس می شود، ادامه داد: اگرچه آثار ارزشمند ملیله نزد استادکاران، مجموعهداران و برخی موزهها وجود دارد، اما تاکنون مجموعهای جامع شامل آثار تاریخی، ابزارهای قدیمی، اسناد، نمونههای شاخص و آثار استادان برجسته گردآوری نشده است.
به گفته وی، این کار نیازمند وجود اعتبار مناسب برای تهیه برنامه تخصصی برای شناسایی، خرید یا امانتگیری آثار است تا بتوان به صورت مجموعه، آثار فاخر این هنر زیبا را ساماندهی و برای نمایش در معرض دید عموم مردم و گردشگران قرار داد.
وی در پاسخ به اینکه برای راهاندازی موزه تخصصی ملیله چه اقداماتی لازم است، اظهار داشت: اگر بخواهیم این پروژه مطابق استانداردهای موزهداری اجرا شود، مراحل زیر از قبیل تعیین ساختمان مناسب (ترجیحاً یک خانه تاریخی در بافت قدیم زنجان)، تهیه طرح جامع موزه توسط متخصصان موزهداری، تشکیل بانک اطلاعاتی از استادکاران و آثار شاخص، برگزاری حراجی و خرید یا امانت گرفتن آثار تاریخی و معاصر ملیله ضرروی است.
نادری افزود: در این موزه می توان بخشهای مختلف شامل تاریخ ملیله زنجان، معرفی استادان برجسته، نمایش ابزار و شیوه ساخت، نمایش آثار فاخر، کارگاه زنده تولید ملیله، مرکز آموزش، آرشیو اسناد و عکس، فروشگاه محصولات اصیل، تجهیز موزه به سامانههای حفاظتی، کنترل دما و رطوبت و بیمه آثار، تعریف برنامههای پژوهشی، نمایشگاههای دورهای و ارتباط با دانشگاهها ایجاد کرد.
وی با اشاره به پیشنهادهای چنین موزه ای متمایز در استان، گفت: اگر زنجان قصد دارد جایگاه «شهر جهانی ملیله» را حفظ و تقویت کند، بهتر است صرفا یک موزه سنتی ایجاد نکند، بلکه مرکز ملی و بینالمللی ملیله ایران را راهاندازی نماید که شامل موزه تخصصی، کارگاههای زنده، مرکز آموزش، بانک دیجیتال آثار، آزمایشگاه مرمت، مرکز طراحی و نوآوری و و فضای فروش و صادرات صنایعدستی به خارج از کشور باشد.
به گفته معاون صنایعدستی و هنرهای سنتی استان زنجان چنین مجموعهای علاوه بر حفاظت از میراث فرهنگی میتواند به توسعه گردشگری، اشتغال هنرمندان و تقویت برند جهانی زنجان کمک کند.
اقدامات عملی شهر جهانی ملیله ناچیز است
در این میان نیز اساتید به نام و پر آوازه ملیله زنجان از شرایط کنونی حاکم بر این رشته اصیل زنجان دل خوشی ندارند.
عبدالحمید محرر از جمله هنرمندان پیشکسوت این رشته هنری متولد سال ۱۳۴۵ در شهر زنجان است که بر روی صندلی چرخدار همچنان فعالیت می کند. او که از حدود سال ۱۳۷۰ تحت تعلیم و آموزش های مرحوم همامی، هاشمیان و رضایی، اصول ملیله کاری را فرا گرفت در سال ۱۳۸۶ برای اولین بار مهر اصالت بین المللی یونسکو را برای ظرف ملیله دریافت کرد.
وی با بیان اینکه در حال حاضر ملیله زنجان حال خوبی ندارد، اضافه کرد: متاسفانه نوسانات اقتصادی و از همه مهمتر افزایش سرسام آور قیمت نقره موجب شده بی ثباتی بیشتری را در این بخش شاهد باشیم.
این هنرمند پیشکسوت ملیله کاری زنجان متاسفانه بروز همین مشکلات و نبود حمایت های لازم و کافی موجب شده کارگاه های این رشته تعطیل شود، ادامه داد: هم اکنون ۱۲ کارگاه ملیله کاری در زنجان به فعالیت خود ادامه می دهند و بسیاری دیگر با توجه به مشکلات به شغل های دیگر گرایش پیدا کرده اند.
وی با اشاره به شهر جهانی ملیله زنجان و نبود برنامه ریزی خاص برای معرفی این رشته، اظهار داشت: شهرداری به عنوان دبیرخانه شهر جهانی ملیله معرفی شده است اما در عمل اقدامی از جانب آن مشاهده نکرده ایم.
محرر با بیان اینکه به عنوان هنرمند معتقدم عنوان «شهر جهانی ملیله» تنها یک نام است و استانداردهای لازم برای حفظ این جایگاه رعایت نمیشود، افزود: تولید فقط خرید مواد اولیه نیست؛ بلکه شامل هزینههای استهلاک، اجاره، انرژی و مهمتر از همه «زمان» است و نبود برنامهریزی برای هنرمندان این رشته و رفتوآمدهای بینتیجه برای پیگیری امور، عملا وقت و سرمایه هنرمندان را هدر میدهد.
🎯 برای اطلاع از جدیدترین تحولات برندها، همراه ما باشید
تلگرام | اینستاگرام | لینکدین
وی با بیان اینکه در صورت انجام نشدن برنامه هایی در شان شهر جهانی ملیله خطر از دست رفتن عنوان جهانی دور از ذهن نیست و باید این مساله مهم را جدی گرفت، گفت: پیشنهاد بر این است که با رایزنی با شورای جهانی صنایع دستی، مهلتی یکساله برای جبران عقبماندگیها با بهانه قرار دادن شرایط کرونا یا مشکلات زیرساختی دریافت، تا از لغو این عنوان جلوگیری شود.
محرر به تفاوت در تنوع و تکنیک، ملیله زنجان و مقایسه آن با شهرهای دیگر اشاره کرد و افزود: در حالیکه هنرمندان دیگر مناطق، تکنیکهای پیچیدهتر و قطعات متنوعتری (هشت قطعه در مقابل ۴ یا پنج قطعه رایج در زنجان) تولید میکنند، هنرمندان زنجانی از این قافله عقب ماندهاند و برای خروج از حالت سنتی و ارتقای کیفیت، نیاز به فرمولها و مهارتهای جدید دارند.
این هنرمند پیشکسوت ملیله کاری زنجان با ارائه راهکارها و پیشنهادهای عملیاتی برای شکوفایی هر چه بیشتر ملیله زنجان، ادامه داد: پیشنهاد تشکیل گروهی متشکل از دستگاه های مرتبط برای شناسایی اولویتها و تقسیم وظایف از جمله آن است و در این میان اقدامات انفرادی به نتیجه نمیرسد و نیاز به یک حرکت واحد و هماهنگ است.
وی به موضوع مهم ایجاد موزه تخصصی ملیله نیز اشاره و خاطر نشان کرد: ایجاد یک «موزه تخصصی ملیله» امری مهم و ضروری در راستای شهر جهانی ملیله است و آثار فاخر ملیله نباید در انبارها و زیر خاک بمانند، بلکه باید در یک جایگاه موزهای به نمایش درآیند تا هم به حفظ هویت کمک کنند و هم به عنوان یک جاذبه گردشگری و آموزشی عمل کنند.
به گفته محرر، برگزاری رویدادهای تخصصی و استفاده از مسابقات برای شناسایی و تعریف آیتمهای استاندارد جهت ارتقای کیفیت تولیدات نیز می تواند در این راستا مفید و موثر باشد.
ملیله زنجان از نبود حمایت ها رنج می برد
مجید ولی دروی نیز از دیگر هنرمندان صنایع دستی این رشته متولد سال ۱۳۵۴ است، ادامه داد: از سال ۱۳۷۰ ملیله را زیر نظر استاد صادق شیروانی فرا گرفتم و نزدیک ۳۵ ساله در این رشته فعالیت داشته و به عنوان نماینده ملیله ایران در نمایشگاههای متعدد بینالمللی، کشورهای اروپایی و آسیایی شرکت کرده ام.
وی در خصوص وضعیت کنونی ملیله زنجان نیز گفت: متاسفانه با توجه به اینکه ماده اولیه این هنر که همان نقره ساچمه است افزایش قمیت زیادی پیدا کرده، در حالیکه سال گذشته قیمت نقره کیلویی ۸۵ میلیون تومان بود اما اکنون به ۳۸۵ میلیون تومان رسیده و تداوم این وضعیت موجب خواهد شد، فعالان کنونی نیز شغل خود را از دست بدهند.
ولی دروی با تاکید بر اینکه تداوم چنین وضعیتی هیچ انگیزه ای برای تولید نمی گذارد، افزود: متاسفانه هیچ حمایتی هم از دستگاه های دولتی در ارتباط با هنر ملیله زنجان صورت نمی گیرد و فقط اسم شهر جهانی ملیله را یدک می کشیم.
این فعال صنایع دستی زنجان با بیان اینکه در سال ۱۳۹۵ در یک نمایشگاهی که در شهر آنکارا برگزار شد حضور پیدا کردم، گفت: در آنجا مشاهده کردم که ملیله به صورت تخصصی در دانشگاههای شهر آنکارا و ترابزون تدریس میشد اما زنجان با وجود شهر جهانی ملیله اقدام درخو توجه و شایسته ای را در این زمینه نداشته است.
وی با بیان اینکه رئیس اتحادیه سابق طلا فروشان استان، تلاش هایی برای ایجاد بانک نقره داشت اما به نتیجه نرسید، گفت: چند بار با استاندار و رئیس قبلی میراث فرهنگی جلساتی تشکیل دادیم اما هیچکدام از وعده ها محقق نشد.
ولی دروی با بیان اینکه طرحی مبنی بر آکادمی ملیله ارائه شد تا اساتید بنام تدریس کنند تا این هنر همچنان زنده بماند، افزود: متاسفانه هیچ حمایتی صورت نگرفته و از طرفی جای تاسف است که شهر جهانی ملیله، اتحادیه مستقلی ندارد و در حال حاضر زیر نظر اتحادیه طلا و ساعت فروشان فعالیت می کند.
این فعال صنایع دستی استان زنجان با تاکید بر اینکه سنگ اندازی ها و حسادت ها موجب شده ملیله زنجان صاحب اتحادیه نباشد، گفت: تا زمانی که هیچ حمایتی از سوی مسوولان انجام نگیرد، این هنر رو به نابودی خواهد رفت و حتی تا چند سال آینده اثری از هنرمندان این رشته را نخواهید یافت.
وی خاطر نشان کرد: هر چند زنجانی ها به شهر جهانی ملیله افتخار می کنند، اما متاسفانه نبود موزه و آکادمی تخصصی این عنوان را با تردید مواجه کرده است.
با توجه به اینکه عنوان «شهر جهانی ملیله» برای زنجان بر پایه هنر ملیله اعطا شده است، ایجاد یک موزه تخصصی را میتوان نه فقط یک اقدام فرهنگی، بلکه بخشی از تعهدات و الزامات حفظ و تقویت این جایگاه بینالمللی دانست.
با توجه به اینکه مطابق حکم وزیر، شهردار زنجان به عنوان دبیر شهر جهانی ملیله منصوب شده اند انجام کارهای فرهنگی، تبلیغات محیطی شهری، برندسازی و تخصیص اعتبار از سوی شورای شهر می تواند راهگشای این موضوع باشد که انتظار می رود شهرداری نقش پررنگتری نسبت به قبل در این زمینه ایفا کند.
منبع: ایرنا