سامانه «حسام» بانک مرکزی در شهریورماه برای ساماندهی حسابهای بانکی رونمایی میشود
خدمات غیرحضوری بانکی در سالهای اخیر از یک امکان رفاهی فراتر رفته و به ضرورتی برای مدیریت دقیقتر حسابها، کاهش هزینههای عملیاتی بانکها و ارتقای شفافیت مالی تبدیل شده است. در همین راستا، بانک مرکزی قصد دارد در شهریورماه از سامانه متمرکز «حسام» رونمایی کند؛ سامانهای که امکان مشاهده، ساماندهی و بستن حسابهای مازاد اشخاص حقیقی را در یک بستر واحد فراهم میکند.
حسابهای راکد؛ ریسکی پنهان در شبکه بانکی
اهمیت خدمات غیرحضوری بانکی را میتوان از چند جنبه بررسی کرد. نخست اینکه تعداد حسابهای بانکی در کشور بسیار بالاست و بخشی از این حسابها سالها بدون استفاده باقی ماندهاند. این حسابهای راکد، اگرچه در ظاهر تنها اطلاعات ثبتشده در شبکه بانکی هستند، اما در عمل میتوانند منشأ ریسکهای مختلفی باشند؛ از سوءاستفادههای مالی و اجاره حساب گرفته تا ایجاد پیچیدگی در رسیدگیهای مالیاتی، قضایی و اجرایی. به همین دلیل، هرچه امکان مدیریت متمرکز و آنلاین حسابها گستردهتر شود، احتمال تداوم این ریسکها نیز کاهش خواهد یافت.
در این چارچوب، حسام صرفاً یک خدمت جدید بانکی نیست، بلکه بخشی از برنامه سیاستگذار پولی برای ساماندهی شبکه حسابهای اشخاص حقیقی به شمار میرود. این سامانه به کاربران امکان میدهد فهرست کامل حسابهای خود در بانکهای مختلف را مشاهده کنند، حسابهای فعال و بلااستفاده را از یکدیگر تفکیک کنند و درباره نگهداری یا بستن آنها تصمیم بگیرند.
چنین امکانی برای بسیاری از شهروندان اهمیت دارد؛ زیرا تعدد حسابها در طول سالها و در نتیجه تغییر شغل، دریافت تسهیلات، افتتاح حساب برای دریافت حقوق، یارانه یا سایر خدمات، باعث شده است برخی افراد حتی تصویر دقیقی از تعداد و وضعیت همه حسابهای خود نداشته باشند.
حسام چگونه فرایند مدیریت حسابها را ساده میکند؟
اهمیت خدمات غیرحضوری در این حوزه تنها به سهولت دسترسی محدود نمیشود. در شیوه سنتی، بستن یک حساب بانکی یا انتقال موجودی آن معمولاً مستلزم مراجعه حضوری، صرف زمان، تکمیل فرمها و پیگیریهای متعدد بود؛ فرایندی که علاوه بر تحمیل هزینه به مردم، بار عملیاتی قابل توجهی نیز به شعب بانکی وارد میکرد.
اما در الگوی جدید، کاربر پس از احراز هویت میتواند از طریق یک درگاه واحد، وضعیت تمامی حسابهای خود را مشاهده کند، درخواست بستن حسابهای غیرضروری را ثبت کند و در صورت وجود موجودی، مبلغ را به حساب منتخب خود انتقال دهد. کاهش مراجعات حضوری در این مدل، هم به نفع مشتریان است و هم به شبکه بانکی کمک میکند تا با سرعت بیشتری به سمت دیجیتالیسازی خدمات حرکت کند.
از منظر نظارتی نیز خدمات غیرحضوری اهمیت بیشتری پیدا کردهاند. هر حساب بانکی فعال میتواند در گردشهای مالی، رصدهای مالیاتی و حتی پروندههای حقوقی اثرگذار باشد. اگر از یک حساب قدیمی یا فراموششده سوءاستفاده شود، مسئولیت اولیه متوجه صاحب حساب خواهد بود. از این رو، امکان شناسایی و بستن حسابهای بلااستفاده، علاوه بر مدیریت بهتر امور مالی شخصی، میتواند به کاهش بسترهای پولشویی، مقابله با اجاره حساب و جلوگیری از سوءاستفاده از حسابهای رهاشده نیز کمک کند. به این ترتیب، خدمات غیرحضوری در این حوزه از یک ابزار رفاهی فراتر رفته و به ابزاری برای پیشگیری از ریسک تبدیل شدهاند.
نقش حسام در شفافیت مالی و حکمرانی بانکی
راهاندازی حسام از منظر بهبود کیفیت دادههای بانکی نیز قابل توجه است. زمانی که تعداد زیادی حساب مازاد و بدون کارکرد در شبکه بانکی باقی میماند، تصویر واقعی از تعداد حسابهای فعال، الگوهای استفاده و حتی بخشی از دادههای مرتبط با نقدینگی با اختلال مواجه میشود. پالایش تدریجی این حسابها میتواند به دقیقتر شدن دادهها، ارتقای حاکمیت اطلاعات مالی و کاهش هزینههای اداری بانکها منجر شود. در سطح کلان نیز این ابزارها امکان ارائه تصویری شفافتر از رفتار مشتریان و عملکرد شبکه بانکی را برای سیاستگذار فراهم میکنند.
بر اساس سازوکار پیشبینیشده برای حسام، کاربر پس از ورود به سامانه، حسابهای خود را بررسی کرده و برای حسابهای مازاد درخواست بستن ثبت میکند. این درخواست سپس به بانک مربوطه ارسال میشود تا از نظر حقوقی، قضایی، اجرایی و تعهدات بانکی بررسی شود. اگر مانعی مانند انسداد حساب، بدهی، تعهدات قراردادی یا محدودیت قانونی وجود نداشته باشد، بانک فرایند بستن حساب را انجام میدهد و در صورت وجود موجودی، مبلغ به حساب معرفیشده از سوی صاحب حساب منتقل خواهد شد. این فرایند نشان میدهد خدمات غیرحضوری، در کنار سادهتر کردن تجربه کاربری، همچنان در چارچوب ضوابط قانونی و نظارتی عمل میکنند.
کارشناسان بانکی معتقدند گسترش این خدمات، بخشی از تغییر الگوی حکمرانی در نظام بانکی است؛ تغییری که بر اساس آن، مراجعه حضوری برای خدمات پایه باید به حداقل برسد و شعب بانکی تمرکز خود را بر ارائه خدمات تخصصیتر بگذارند. در این میان، سامانههایی مانند «حسام» میتوانند حلقه اتصال میان مشتری، بانک و نهاد ناظر باشند؛ حلقهای که ضمن افزایش شفافیت، هزینهها را کاهش داده و امنیت مالی خانوارها را نیز تقویت میکند.
البته موفقیت این مسیر به فراهم شدن چند پیششرط وابسته است؛ از جمله اطلاعرسانی مناسب به مردم، طراحی ساده و ایمن سامانه، احراز هویت مطمئن، پاسخگویی بهموقع بانکها به درخواستهای ثبتشده و اطمینانبخشی درباره حفظ اطلاعات شخصی کاربران. در صورت تحقق این الزامات، خدمات غیرحضوری بانکی میتوانند در سالهای آینده به یکی از پایههای اصلی اصلاح ساختار شبکه بانکی کشور تبدیل شوند.
به گزارش مهر، در مجموع، اهمیت روزافزون خدمات غیرحضوری بانکی حاصل همزمان سه نیاز اساسی است؛ نیاز مردم به مدیریت آسانتر حسابها، نیاز بانکها به کاهش هزینههای عملیاتی و نیاز نهاد ناظر به افزایش شفافیت و کنترل ریسک. اگر حسام مطابق برنامه اجرا شود، میتواند نمونهای موفق از همافزایی این سه هدف باشد؛ جایی که سهولت خدمترسانی، شفافیت و امنیت مالی در یک بستر واحد به یکدیگر میرسند.
