کنوانسیون بینالمللی حفاظت از تالابها که نام خود را از شهر رامسر ایران گرفته، با تمدید سهساله فعالیت مرکز منطقهای آن در کشورمان، همچنان ایران را در جایگاه یکی از چهار پایگاه راهبردی جهانی این پیمان زیستمحیطی در غرب و جنوبغرب آسیا حفظ کرده است.
به گزارش دنیای برند؛ کنوانسیون رامسر، پیمانی بینالمللی برای حفاظت از تالابها و مدیریت پایدار آنها، نام خود را از شهر رامسر در ایران گرفته است. این کنوانسیون از سال ۱۹۷۱ با هدف حفظ تالابهای مهم جهان از نظر اکولوژیکی، اقتصادی و فرهنگی شکل گرفت و تاکنون ۱۶۰ کشور عضو آن هستند. تالابهای مشمول این پیمان با نام «تالاب رامسر» شهرت یافتهاند و ثبت یک تالاب در این فهرست، تعهد کشور عضو برای حفاظت و مدیریت آن مطابق استانداردهای بینالمللی را به همراه دارد.
ایده شکلگیری این پیمان به سال ۱۹۶۲ بازمیگردد، زمانی که اندیشه ایجاد یک معاهده بینالمللی برای حفاظت از تالابها مطرح شد. این طرح روشنفکرانه، عملی شدنش ۸ سال به طول انجامید و تا سال ۱۹۷۱، چندین نشست هماندیشی بین کشورهای درگیر محیط زیست برگزار شد تا سرانجام با تلاش اسکندر فیروز، رئیس سابق سازمان حفاظت محیط زیست ایران، کنوانسیون رامسر رسماً امضا شد.
تالابها، شامل دریاچهها، مردابها، آبگیرها، دلتای رودخانهها و آبهای ساحلی، نقش حیاتی در اکوسیستم زمین ایفا میکنند. این زیستگاهها علاوه بر فراهم کردن شرایط زندگی گونههای گیاهی و جانوری، در تنظیم جریان آب و منابع زیرزمینی، کنترل سیلاب، جلوگیری از فرسایش خاک و تأمین معیشت جوامع محلی اهمیت ویژه دارند. از همین رو، اهمیت کنوانسیون رامسر در سطح جهانی هر سال بیشتر مورد توجه قرار میگیرد.
متن این کنوانسیون مشتمل بر مقدمه و ۱۲ ماده است. بر اساس آن، طرفهای معاهده موظفاند تالابهای حائز اهمیت کشور خود را مشخص کنند، نقشههای اصلاحی و مدیریتی تالابها را به گونهای تنظیم و اجرا کنند که حفظ، حراست و بهرهبرداری پایدار از آنها تضمین شود. علاوه بر این، کشورها باید با مدیریت صحیح تالابها، تلاش کنند تعداد پرندگان آبزی افزایش یابد و تسهیلات لازم برای حفاظت این زیستگاهها فراهم شود.
یکی از دستاوردهای مهم کنوانسیون رامسر تهیه «فهرست رامسر» است که شامل تالابهای مهم جهان میشود. در این فهرست، کشورها از نظر تعداد و وسعت تالابها رکورددار هستند؛ بهعنوان مثال، انگلستان با ۱۶۴ تالاب بیشترین تعداد و کانادا با ۱۳۰ هزار کیلومتر مربع وسعت، بیشترین مساحت تالابی را داراست. ایران نیز تا سال ۲۰۱۱، ۳۳ تالاب خود را با ۲۲ عنوان در این فهرست ثبت کرده است؛ برخی تالابها مانند یادگارلو، درگه سنگی و حسنلو در حاشیه دریاچه ارومیه، به صورت گروهی تحت یک عنوان ثبت شدهاند.
در حال حاضر، چهار مرکز منطقهای در جهان فعالیت دارند که یکی از آنها در ایران و در حوزه غرب و جنوبغرب آسیا فعال است. احمدرضا لاهیجان زاده، معاون دریایی سازمان حفاظت محیط زیست به فارس میگوید که در آخرین اجلاس کنوانسیون، موفق شدیم گواهی سهساله ادامه فعالیت این مرکز در ایران تمدید شود. این موفقیت اهمیت حیاتی دارد، زیرا در صورت عدم تثبیت این جایگاه، خطر انتقال مرکز به کشورهای دیگر وجود داشت. با این تمدید، ایران همچنان بهعنوان مرجع اصلی منطقهای باقی ماند و توانست جایگاه خود را در سطح بینالمللی تقویت کند.
ثبت تالابها و مدیریت مستمر آنها بخشی دیگر از فعالیتهای ایران در چارچوب کنوانسیون است. به تازگی تالاب گندمان ثبت شد و سه شهر تالابی نیز معرفی شدند. علاوه بر این، وضعیت مرکز منطقهای رامسر در ایران تثبیت شد، اسناد تالابی برای ۱۶ تالاب صادر شد و پیگیریهای لازم برای تکمیل اسناد سایر تالابها ادامه دارد. تالاب دریاچه گهر نیز منتظر یک ایمیل سرنوشتساز است و تمامی اقدامات مرتبط با آن طبق گفته احمدرضا لاهیجانزاده، معاون دریایی سازمان حفاظت محیط زیست، انجام شده است.
نظر کارشناسان محیط زیست نیز بر اهمیت همزمانی حفاظت و توسعه پایدار تالابها تأکید دارد. آنها معتقدند ثبت یک تالاب در کنوانسیون رامسر تعهدی جدی برای دولتها ایجاد میکند که بدون برنامهریزی و منابع کافی، نمیتوان از آن بهرهمند شد. به همین دلیل، اقدامات ایران در ثبت تالابها و تثبیت مرکز منطقهای، نمونهای موفق از اجرای تعهدات بینالمللی است که میتواند الگوی سایر کشورهای منطقه قرار گیرد.