چند روز قبل «دمیس هاسابیس»، همبنیانگذار گوگل دیپمایند، از مدیرعاملی این مجموعه کنار رفت تا سمت ریاست هیئتمدیره این واحد و دانشمند ارشد شرکت مادر، یعنی آلفابت، را به عهده بگیرد. با این تغییر ساختاری غیرمنتظره، دیپمایند بیشتر با زیرساختهای گوگل در کالیفرنیا عجین میشود و چه بسا پایانی برای دوران استقلال کامل این آزمایشگاه پیشرو هوش مصنوعی باشد. در ادامه به زوایای مهم این موضوع میپردازیم.
براساس تصمیمات جدید، «کورای کاووکچوغلو» (Koray Kavukcuoglu)، از مدیران ارشد و قدیمی دیپمایند، هدایت این واحد را به عنوان معاون ارشد برعهده خواهد گرفت. تمام این تغییرات و جابهجایی مدیران دیپمایند را باید در ابعاد بزرگتر ببینیم تا بهتر متوجه علت اصلی آنها شویم: رقابت غولهای فناوری برای توسعه هوش جامع مصنوعی به اوج رسیده است و تجاریسازی مدلها جایگزین رویکردهای علمی گذشته شدهاند. اکنون کمتر شرکتی را میبینیم که صرفاً مدلهای خود را در آزمایشگاه نگه دارد و همه به دنبال جذب درآمد بیشتر هستند.
پایان استقلال دیپمایند گوگل با کنارهگیری دمیس هاسابیس
دمیس هاسابیس ۵۰ ساله که در سال ۲۰۲۴ موفق به دریافت جایزه نوبل شیمی شد، دیپمایند را در لندن تأسیس کرد و در سال ۲۰۱۴ آن را با قیمت ۵۰۰ میلیون دلار به گوگل فروخت. این مجموعه تحت مدیریت هاسابیس دستاوردهای تاریخی بزرگی مثل سامانه AlphaGo برای شکست قهرمان بازی گو و مدل AlphaFold برای پیشبینی ساختار سهبعدی پروتئینها را به جهان معرفی کرد.
به گزارش گاردین، سه سال پس از ادغام آزمایشگاههای دیپمایند لندن و Google Brain، اکنون کنترل عملیاتی پروژهها بیشازپیش به مقر اصلی گوگل در مانتین ویو منتقل میشود؛ در آنجا «سرگی برین»، همبنیانگذار گوگل، نقش فعالتری در توسعه مدلهای هوش مصنوعی ایفا میکند. کارشناسان این تحول را مشابه خروج دانشمندان برجستهای مانند «یان لکان» از متا و «جفری هینتون» از گوگل میدانند و آن را نشانه تسلط تجاریسازی بر رویههای علمی توصیف میکنند.
تغییر در کادر مدیریتی گوگل دیپمایند همزمان با بروز مسائل رقابتی شدید در بازار مدلهای زبانی بزرگ روی میدهد. نسخههای اخیر از سری مدلهای هوش مصنوعی جمینای گوگل در مقایسه با محصولات رقبای اصلی از جمله آنتروپیک و OpenAI با کمبودها و ضعفهای جدیتری روبهرو شدهاند. انتشار مدل مورد انتظار جمینای ۳.۵ پرو نیز مدام به تعویق میافتد و ظاهراً گوگل برنامههای دیگری دارد.
اگرچه گوگل توانایی بالایی در ادغام مدلهای خود با محصولات پرکاربردش مثل موتور جستجو، خدمات ابری و یوتوب دارد و درآمد خالص ۱۳۲ میلیارد دلاری سال گذشته آن دست بازتری برای سرمایهگذاری فراهم میکند، اما کندی روند توسعه فناوریهای مهم فشار متقاضیان و سهامداران را بر بخش مدیریتی افزایش داده است.
علاوهبر فشارهای تجاری، فضای داخلی گوگل دیپمایند طی ماههای اخیر شاهد تنشهای سیاسی و اعتراضات کارمندی بوده است. کارمندان این مجموعه نسبت به همکاریهای تجاری و تحقیقاتی گوگل با وزارت دفاع آمریکا و وزارت امنیت داخلی ایالات متحده ابراز نگرانی کردهاند. در همین راستا، برخی از پژوهشگران ارشد به دلیل اعتراض به نحوه بهکارگیری هوش مصنوعی در درگیریهای نظامی از سمت خود استعفا داده یا اخراج شدهاند.
سازمانهای حامی حقوق کارمندان و فعالان زیستبوم فناوری هشدار دادهاند که کنارهگیری هاسابیس از مدیریت اجرایی میتواند نگرانیها درباره اصول اخلاقی و نحوه استفاده واقعی از مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی در نظارتهای سراسری و تسلیحات خودکار را تشدید کند. بااینحال، سخنگوی گوگل گفته است این شرکت بر اصولی اخلاقی خود مبنیبر عدم توسعه سامانههای جاسوسی و تسلیحات بدون نظارت انسانی پایبند است.
همزمان با کنارهگیری دمیس هاسابیس، «جف دین»، مهندس برجسته و دانشمند ارشد سابق دیپمایند نیز پس از سالها فعالیت از گوگل جدا شد. جف دین به همراه سه پژوهشگر ارشد دیگر، استارتاپ جدیدی تحت عنوان Discovery Loop را پایهگذاری کردهاند.
کارشناسان معتقدند خروج چهرههای مهمی مثل جف دین میتواند جذب و حفظ نخبگان برجسته علمی در گوگل دیپمایند را با مسائل دشواری روبهرو کند. بااینحال، مسئولان گوگل با رد وجود بحران نیروی انسانی اعلام کردهاند که نرخ خروج کارکنان متخصص در حوزه هوش مصنوعی طی نیمه اول سال جاری میلادی نسبت به زمان مشابه سال گذشته کاهش یافته است. هاسابیس قصد دارد در نقش جدید خود بر راهبردهای کلان علمی، ایمنی هوش مصنوعی و تدوین استانداردهای جهانی تمرکز کند.
درکل تغییر نقش دمیس هاسابیس و تحولات مدیریتی در گوگل دیپمایند، نشاندهنده پایان یک دوران و آغاز مرحله جدیدی از تجاریسازی هوش مصنوعی است. تمرکز بر سودآوری سریع، یکپارچهسازی با ساختار سیاسی آمریکا و مواجهه با چالشهای اخلاقی و رقابتی، مسیر آینده این غول فناوری را در عرصه هوش مصنوعی تعیین خواهد کرد.
